http://www.akba.org/index.php?option=com_content&task=view&id=29&Itemid=48 MALKARLILA BLA KARAÇAYLILANI HALK POEZÝ YAÇIÐARMAÇILIKLARI * * * MÝF EM JAÞAV-TURMUÞPOEZÝYA ———————————— 1. A L Ð I Þ L A ———————————— MALKAR ALÐIÞ Týngýlaðýz-týngýlaðýz-týngýlaðýz, avruvsuz boluðuz, Týngýlamaðanla bavursuz boluðuz. Kuvançda boza ayakný kolða alayýk, Kýrallýkný tüz jolunda barayýk, Palahdan kurlay kalayýk. Alðýþ beri bolsun, Karðýþ keri bolsun, Aný süymegen teli bolsun, Aðaçda aylanngan börü bolsun, Ot jaðasýna ölü bolsun. Bu kuvançha kuvannganla köp bolsunla, Bu kuvançný süymegenle ortabýzdan tüp bolsunla. Bu kuvançný süymegenlege aythan sözleribiz ok bolsunla. Altýn bolsun teregigiz, Kümüþ bolsun keregigiz. Kisey bolsun kölegigiz, Ariuv bolsun süygenigiz, Ýymanlý bolsun ölgenigiz. Bu kuvanç köp jýllaný barsýn, Irýshý, nasýp üyügüzde tolup kalsýn, Aman adam mýndan çýkmay ölüp kalsýn. Irýshýðýz, nasýbýðýz köp bolsun, Bolðanda da, alay bolsun: Kökden javðan javun kibik, Jerden çýkðan kýrdýk kibik, Aðaçlada çýrpý kibik, Sabanlada kýlký kibik, Kabartý’da jýlký kibik. Irýshýný, nasýpný bergende, allayýn bersin: Katýn berse – ariuvun bersin, Koy berse – tüklüsün bersin, Ýynek berse – sütlüsün bersin, Ögüz berse – tarthanýn bersin, At bergende – çaphanýn bersin! Sýnjýrýbýz kuruþmasýn, üydegibiz uruþmasýn. Arbazýbýz törtgül bolsun, Kelinibiz ötgür bolsun. Çerenibiz öre bolsun, Kelinibiz tenglerine töre bolsun. Arbazýbýz taþlý bolsun, Kelinibiz jaþlý bolsun. Atlannganda atha bolup, Tebinngende malða bolup, Abýnnganda týyak bolup, Karangýda çýrak bolup, Bir Allah’ha iynak bolup. Kelgen kelinni ayaðý jolða jaraþsýn, Janý baylýkða talaþsýn. Sözge homuh bolsun, Ýþge jiger bolsun, Tögeregi ulandan tolsun. Erttenlikde ertte turup oltursun, Ýngirlikge butu kibik urçuk toltursun. Amanýbýz altý bolsun, Akýlýndan jartý bolsun. Ozðanný biz ozayýk, Ozðanný biz sozayýk, Bu kuvançný beti bla, Arðý tav arý bolsun, Bergi tav beri bolsun, Ortasý kuvançdan tolsun. Munu bizge kýzðanýp bergen ese, Kalðaný üy iyesine haram bolsun. ÜYDE KUVANÇ BOLSA ETÝLGEN ALÐIÞ Jokdan bar etgen Teyri, Bardan da jok etgen Teyri, Har zatha küçü jetgen Teyri, Jarathan janýna ýrýshý bergen Teyri! Ol buyurðan kuvançný eterle, Bu üynü kölüne jeterle. Kart da, jaþ da kelgenbiz, Kelirge da kereklibiz. Kuvançýbýz künde da býlay bolsun, Bu kuvançha kelgen nasýpdan tolsun. Nasýp halkdan ketmesin, Kýyýnlýk anga jetmesin. Kelgenleni jaþavlarý mamýr bolsun, Ajallarý sabýr bolsun. Jarýsýnla jürekle, Kabýl bolsunla ahþý tilekle. Tüz niyet jaþasýn, Zarný küye aþasýn. Ahþýladan ülgü alayýk, Amanladan keng kalayýk * * * Bu üyden alðýþ ketmesin, Karðýþ bu üyge jetmesin, Amanla aythan kibik da Allah etmesin. Býlaða zarlýk etgenni jaþavu ongmasýn, Teyri’den tilegi kabýl bolmasýn, Jegerge eþegi bolmasýn, Jatarða töþegi bolmasýn, Jay jaylýðý bolmasýn, Kýþ kýþlýðý bolmasýn, Ömürde týnçlýðý bolmasýn, Çýrdýsý kabýnsýn, Eþigi jabýlsýn, Üyünde majal kartý abýnsýn, Ahýrýnda va bu üyge tabýnsýn. Üydegisi uruþsun, Sanlarý kuruþsun, Gýjýsý kuv bolsun, Aþaðaný uv bolsun, Týyançaðý kuturðan suv bolsun. Sabiyleri ulusun, Eki közü kurusun, Kiyimi bolsun jaðasýz, Elinde bolsun baðasýz. Kiþi barmasýn alðýþha, Ölügü atýlsýn baðuþha. Allaylaða bu tiyiþli tilekdi, Alay bolurða da kerekdi. * * * Duniya’býz mamýr bolsun, Irýshýbýz kalýn bolsun, Süygenleribiz süyerça, Süymegenleribiz küyerça, Tobuklarýn tüyerça, Ayaklarý abýnýrça, Tamaklarý karýlýrça, Jürekleri jarýlýrça. Ahþýlarýbýz akýl, iþ üyretsinle, Jaþla, kýzla da aný etsinle. Urunup jaþayýk, Halal kýyýn aþayýk, Bir birge boluþayýk, Allah süygenleden bolayýk. * * * Bayla kibik da bay boluðuz, Kengle kibik da keng boluðuz. Allah’ný süygen kullarýna teng boluðuz. Atlannganda alða boluðuz, Uzalðanda malða boluðuz, Abýnngannga da týyak boluðuz. Týngýlaðýz a, bir sabýr etigiz, Allah ajalýðýzný sabýr etsin, Ahþý tilekni da kabýl etsin. Savluk sanýðýzða bolsun, Bereketni jürütgen hareketigizge bla malýðýzða bolsun. Ýçgen suvuðuz þerbet bolsun, Jathan jerigiz mamuk bolsun. Kaçhan kutulmasýn, Kuvðan jetmesin. Açýuvlanýp aythan zamanda kibik da Allah etmesin. Baylýk ketmesin, Jarlýlýk jetmesin. Jangýlmazlýk akýl, Tavusulmazlýk ýrýshý Allah bersin. * * * Ey, keleyik, keleyik da, Kuvanç-külkü köreyik. Halal köllü biyçege Salam-kelam bereyik. Kuvanç-külkü köreyik da, Toyda, oyunda tepseyik. Tukum-juvuknu esgerip, Tolu arbazný köreyik. Mal-mülkügüz köp bolsun, Ala seliüv bolsunla. Jangý tölü andan da köp bolup, Irbýnlada solusunla. Þo, üybiyçe Ullu ömürnü jaþasýn. Irahatlýk Duniya’da Sav ming konak sanasýn. Biyçeni Kol ýzý bereketli bolsun, Ayak ýzý jengil bolsun. Kangasý aþdan, Çýkkýrlarý bozadan tolsun. Aný süymegen bu Duniya’dan tüp bolsun. Ey, boza ayak a suvuydu, “Nasýplýný aþýma”, – dep, Týngýlý jerge kuyuldu. Biz munu içeyik, Ahþý töre biçeyik, Konakbayða jürekden Ullu ýrýshý tileyik. KÖP ZAMANNI BÝR BÝRLERÝN KÖRMEY TURÐAN BATIRLANI ( NE DA ÞUYOHLANI ) ALÐIÞLARI Söz tamatadan baþlanadý: — Alan, sen kuvanç bla kelding da, Saðýþlarýmý böldüng. Jandan-janga þuyohungu Süyek savluk bla kördüng. Kuru da sen kele turðun, Meni býlay köre turðun. Bügünça, közüme karap, Savluk-salamatlýk sorðun. Alçý ayak kolungda, Irýshýng da jolungda. Sabýr salðýn erninge, Tap jaraþsýn jerine. Bereket da, Teyri’da Jol bersinle Duniya’da, Seni körgen Ullu Allah, Meni körsün kuvana. Endi va içeyik, Sözden aþha köçeyik. Þuyohluknu kuvançýn Ömürlede köreyik. Ekinçisi aytadý: — Men köp ayta bilmeyme, Köp ahþýlýk Allah bersin. Kesing aythanlay, Süygen tenging köp jýllaný Seni kuvançýngý körsün. Ayaklaný betleri kökge açýk kibik, Jürekleribiz bir birge açýk. Ol nasýpdý da, bizge aný kýzðanngan Bolsun Duniya’da jazýk. Tengim, ayýp etme, jaraþdýra bilmesem da, – Kertisinden aytama, – Seni býlay körgenime Ullu þukur eteme. Duniya’da tatlý tengnge ne jetedi? Ansýz adam jaþavnu da ne etedi? Ma, körese sen, meni Eki közüm jarýdýla, Sanga süyüp karadýla, Jaþ zamanný tanýdýla. Sav jürügün har kayda da, Aþýkmaðýn terk barýrða, Kuvana turðun har kayda da, Karap kelir joluma. Baldan tatlý bozaný Tüz jerine salayýk, Tatlý tengle ömürde da Süyüþgenley kalayýk. * * * EKÝ ÞUYOH ATLANNGANDA AYTILÐAN ALÐIÞ Turçu, alan, turayýk da, Elge, jurtha karayýk. Elge, jurtha karayýk da, Nögerleni sanayýk. Nögerleni sanayýk da, Ýgilerin alayýk. Atlý bolup atlanayýk, Suv boynunda kantarýlýp, Onov-kengeþ bolayýk. Ey, alçý kolða sýra ayakný, Bal betli, tolu ayakný, Bereketli, kertme ayakný, Aný ýzýndan toklu ayakný. Jolubuz mamuk bolsun, atlanayýk. Jüregibiz jarýk bolsun, saplanayýk. Jolubuzda ahþý ýrýshý tabayýk. Turçu, alan, endi kerti turayýk. Ata, anadan ýrazýlýk alayýk. Tav artýndan kün çýkðýnçý, Jol köl alýp koyayýk. Ýgi tenglege oðurlu kün Jol köl alýuvçu bolayýk. JORA BOZA Jaþ tuvsa, kýz tuvsa da, adam bir ullu palahdan kutulsa ne da birahþý iþni baþlannganýna atap, boza etedile, joralap. Jora boza tola kelsin, Kartha, jaþha jete kelsin. Ýçgenlege savluk bersin. Töre, adet bolup körsün. Jora boza içilsin da, Koldan kolða jürüsün da, Külkü, oyun tögülsün da, Kayðý, kavða bölünsün da, Bizge hurmet berilsin da. Bozabýz a tarkaymasýn, Tamatabýz kartaymasýn. Aný beti sarðalmasýn, Eki közü aralmasýn, Aman iþge baralmasýn. Joralaðan bozabýzný, Koruvlaðan törebizni, Ariuvlanngan çarhýbýzný Karýuvu, küçü köp bolsun da, Jete kelsin ömürlede. * * * Aytýlðan jerden alðýþ ketmesin, Arý karðýþ jetmesin, Aman adam aythanlay Allah etmesin. Bardý Baçah Tosthan, Keldi Çaçah Tosthan. Tosthanlay tolayýk, Ayakný kolða alayýk. Tilibiz bla jalayýk, Karnýbýzða salayýk. Maka kölden sekirse, Jilan suvdan sýzðýrýr. Koçhar töþde makýrsa, Juðutur tavða çakýrýr. Kara malný kayðýsýn Kýþda körgen bolayýk. Mal baþýný hayýrýn Sora suray turayýk. Ekibizde eki ögüz, Ekisi da tengiþ ögüz. Eki ariuv jýlmý ögüz, Jýlmý biçen salayýk, Koþ nögerle bolayýk. Tögerek törtgül ýndýrlarýbýz, Katý biþgen gýrjýnlarýbýz, Katýnla süzgen gumullarýbýz, Kiþile urðan javlarýbýz, Ýgileni esgereyik, Tengþiletip köreyik, Þavel köznü kamatsa da, Suvukluknu bilmeyik. Bozalý ingir joluksa va – Oynay, küle bileyik! * * * Ahþý, ahþý tirelgensiz, Süyek-sayak kemirgensiz, Aþay-içe semirgensiz, Kýzlaða bal emizgensiz. Endi va men söz aytama, Koluma goppan alama, Suvsapma men, jaþla, Sizni bla kanama! Ma kolumda ayaðým, Aný içine karayým. Tilim bla jalayým. Sizni igige sanayým. Tenglerim a köpdüle, Eteklerine töksünle, Ýçalmayýn kýynalsala, Nögerlege bersinle. Arý, beri demegiz, Toyða ertte keligiz, Kýzýuv þiþlikle bla Bir birigizni tergegiz. Ey, tergegiz, tergegiz, Suvsuz içgi berigiz, Oyunnga kuvat salýðýz, Kuvanç bla kalýðýz. Men a alðýþ ayakný Sizni üçün alayým, Kuvanç ete, kuvana, Siz aythanlay bolayým. Ketdi, jaþla, bu ayak, Sizge savluk, esenlik, Künde künübüz da býlay bolsun. Katlay-katlay terk kellik! * * * Sýnjýrýðýz kuruþmasýn. Üydegigiz uruþmasýn, Aman adam bu üyge juvuþmasýn. Býlaný süymegenni üyü davur bolsun, Minngen atý javur bolsun. Kesi gavur bolsun. Kolunda mülkü köp bolsun da, Aþar künü köp bolmasýn. Tiyre, konþu süymey ese – Bir zamanda da ongmasýn. Tolu saban süre ese da, Jýyar künü bolmasýn. Tögerekge karay ketip, Borbaylarý kýrýlsýn, Tüp erni örge jýrýlsýn. Uþhollarý katapalay sýrýlsýn. Ullu anasý Karabalýk’da jýðýlsýn. Jaþým ölgendi dep ertten sayýn sýtýlsýn. Biz a alðýþ etebiz da, karðýþ bu üyge jetmesin. Bu jerden ýrýshý ketmesin, Ahþýlýk beri bolsun, Amanlýk keri bolsun. Aný süymegen teli bolsun. Alýðýz, jaþla, tolu ayakný, Bereketli, mong ayakný, Törebizge köre ayakný, Akýllýða bek ayakný. Bu barðan jerge avruv, talav barmasýn, Ýçalmaðan a buhçaklarýn karmasýn, Alðýþ üyde kaladý. Etilgen alðýþ kabýl bolsun, Eþitgenleni jürekleri sabýr bolsun. Har iþibiz tamam bolsun. Endi keter zaman bolsun! BOZA ALÐIÞ Alðýþ ayak, tolu ayak, Alðýþlada bolayýk. Alðýþ ketmesin, Karðýþ jetmesin, Süymegenleribiz kibik Allah etmesin. Oy, bu boza toyum bozadý, Aç karnýna jazadý. Kuruðan çöpnü baþýdý, Nasýplýný aþýdý. Munu etgenni on barmaðýndan bal tamsýn, Çýrdýsýndan jav tamsýn. Aný süymegenni eki közünden kan tamsýn. Aný süymegenni da Kamiçi ururða bilegi bolmasýn, Allah’dan tilegi bolmasýn, Atha minerge butu bolmasýn. Aný süymegen jardan ketsin da, suvða tüþsün, Andan çýksýn da kurusun, Týðýrýkla sayýn ulusun. JALBAVUR ALÐIÞ Jalbavur, belgilisiça, tavlulaný ahþý aþlarýndan biridi. Aný kereklisiça tap, jalçýtýp biþirip bere bilgen ullu ustalýkdý. Jalbavurnu biþirip boþaðandan sora tamataða beredile. Aný kalay beredile? Biþirip boþaðandan sora, þiþni sabýn tuvuz salam bla, ol bolmasa va –jumuþak kalak salam bla çörgep beredile. Tamata jalbavurnu koluna alýp, alðýþ etedi: — Jalbavur a tap biþgendi, kýzarýp. Keldi allýma suvumayýn, tuzlanýp. Jalbavurnu kolða alama, kuvana, Söz aytama, sizni bla jubana. Munu kibik tatlý körün ananga. Aþaðanda arý, beri karama, Közüng bla çýrdýlaný sanama, Kartlaný va sýylaðandan arýma. Jalbavur a ahþý aþlaný biridi, Suvuðunçu aþar eseng – senidi. Kesing da al. Nögeringe, manga, Anga da jeter kibik etdingmi? Alay ese, aþay, içe baþlayýk. Jalbavurdan birer kabýn kabayýk. Mýndan sora goppan ayak alayýk. Ertte, keç dep, tergev etip karayýk. Munu sabý salam kibik, Köp bolsunla mallarýng. Duniya’ný tuturuðu – Suvumasýn kollarýng. Munu manga berding ese, Tamataný kördüng ese, Tolu ýrýshý böldüng ese, Küle, oynay bilding ese, Tap onovnu sezding ese. Ey, ülüþ ete kelgin sen a, El töresin bilgin sen a, Gitçe, ullunu esgere da, Kuru da, býlay bere turðun. Goppan ayak alýnsa va, Boza içine salýnsa va, Kuvanç betli bolayýk, Irýshýdan tolayýk! * * * Kötüreme men ayakný, Kökge açýp munu betin, Mýndan tilemeybiz, Teyri’den tileybiz da, tolu ýrýshý ol bersin. Bir zamanda da kurutmasýn bu týpýrný bereketin. Köp jýllaný sizge ömür Allah bersin. Köp kuvançla köp üylede açýlsýnla. Köp tavlunu eþik allý külkü, oyundan jarýsýnla. Ol oyunla jýyýlsýnla, tolsunla da, Arisey’ge, andan da arý kuyulsunla. Men alðýþ ete da bilgen usta tüyülme. Tilegen eteme – jýyýlðanla ayýp manga etmesinle. Mahtanngannga tergep, ters tartýp da ketmesinle. Endi va, erkin etsegiz, Bu tolu ayakný ösüp kelgen jaþ tölü üçün içerme, Izý bla va alðýþ keziüvün Tikalaný Mahti-Batýr’dan izlerme. Used for January 2004 KELÝN KELGEN, KIZ ÇIKÐAN EM BAÞHA ÝGÝ MURAT BLA JIYILÐAN JERDE AYTILÐAN ALÐIÞLA Ey, týngýlarýk týngýlasýn, Týngýlamaðanný karný kýmýldasýn. Ey, tolu ayak, tolu ayak! Tögereginden karayýk, Tilibiz bla jalayýk. Atlannganda alða bolayýk, Tebingende malða bolayýk. Karangýda çýrak bolayýk. Abýnnganda týyak bolayýk, Bir Allah’ha iynak bolayýk. Ey, beri ne üçün jýyýlðan esek da, Oðurluluðun Allah bersin. Törtden, beþden ava kelsin. Eki da juvuk bir birlerine tatlý bolup, Ming jýllaný þuyohlukda jaþasýnla! Ekev örge tursa da, Törtev kengeþ kursa da, Bir birge ayta tururça, Alðýþlaða bururça, alay jaþasýnla. Malkar’dan örge kirgen da, Andan eniþge çýkðan da, Atýna jer salðan da, Koluna kamiçi alðan da, Çepken soðup, ton biçgen da, Urçuk iyirip, jün çakðan da, Gýrmýk etip, geben salðan da, Biçen taþýp, mal bakðan da, Jer kýdýrýp, jurt salðan da, Tav baþýnda maravçu da, Tav artýnda Ebize da, Tav allýnda Çerkes da, Bizni ellege konak bolup, Keng kangala aþdan tolup, El bla bir alðýþ anda bolup, Gitçe, ullu da týngýlap, Aytýlðan söznü angýlap. Bereketli, kuvatlý, Mamýrlý em osuyatlý jurt bolsun býlayý. * * * Bu kuvanç – jarýk kuvanç bolsun, Býla köp nasýpdan tolsunla, Allah býlaða ýrýshýný süyüp bersin, Jýyýþdýrýp, tüyüp bersin. At berse – çaphanýn bersin. Uþkok berse – ariuv athanýn bersin. Ögüz berse – igi tarthanýn bersin. Ýynek berse – sütlüsün bersin. Koy berse – tüklüsün bersin. Býlaný Allah ariuv körsün. Nasýp degen alay boladý – Týpýr bereketden toladý. Aman avruv bizni koyadý. Kelin keldi beri süyüp, Ong ayaðýn ariuv bügüp, Çaçýn-baþýn jýyýp, tüyüp. Eter iþin kesi bilip. Kele kelsin uzak elden, Bere bersin tuvra jerden. Bermese da, kuvandýrsýn, Jomak aytýp jubandýrsýn. Kelin ariuv tilli bolsun, Kayýnlaða bek süyünsün. Aný kolu arýmasýn, Homuhluk anga salýnmasýn. Kiyev bökem sözlü bolsun, Küle kelgen közün bursun, Olturðanda, sora bilsin, Jaþav ýzný bile tursun. Kýz jüregin biliüvçü, Iþarýp, söz bölüvçü, Nögerine týyanýuvçu, Kerti sözge iynanýuvçu. Kiyev bolsun bir Allah’ný iynaðý. Bu söznü biz da anga aytabýz da, Bizni da bir kýynadý. Ol zatlaný körür üçün Biz tartabýz alðýþ ayak! KELÝNNÝ ÜYGE KÝYÝRE TURUP AYTILÐAN ALÐIÞLA Oðurlu bolsun kelgen kelin üyüne, eline, Ulan üyürlü, kumaç kübürlü bolsun. Ulaný savutçu, týyakçý bolsun, Kýzý kýptýçý, iyneçi bolsun! * * * Oðurlu künde ayak bas, Oðurlu bolsun ayaðýng! Ulanla anasý bol! Alða taphanýng ulan bolsun, Tuthan týyaðý karýuvlu bolsun, Nart Debet’ça usta bolsun! Kýzýng bolsun Satanay kibik. Üyüng üylensin, Jerde kýrdýkla kibik, Tengizde üzmez kibik! * * * Kelgen kelinni ayaðý jolða jaraþsýn, Janý baylýkða talaþsýn. Sözge jiger bolsun, Tögeregi ulandan tolsun. Nasýbý, ýrýshýsý köp bolsun: Kökden javðan javun kibik, Jerden çýkðan kýrdýk kibik, Aðaçlada çýrpý kibik, Sabanlada kýlký kibik. * * * Nasýp senden ketmesin, Kýyýnlýk sanga jetmesin. Jaþavung mamýr bolsun, Ajalýng sabýr bolsun. Tuvduklarýng köp bolsunla, Kýzlarýng iynek savsunla, Jaþlarýng uvða barsýnla, Çalðýný katý tutsunla, Tenglerine nöger bolsunla. Tuluk, tuluk mirzev alðýn, Kayýnlarýngý kuvandýrðýn. Kuvanç azýkla kaphýn, Teyri’den tilegingi taphýn! KÝYEV AYAKNI KÖTÜRGENDE AYTILÐAN ALÐIÞLA Ha, jaþla, kiyev ayakný alayýk kolða, Çýðayýk biz ahþý jolða. Tolu kolða kuþ konadý. Bolayýk biz tolu kollu, Adam süyer kerti monglu. Keliüvübüz Mingi Tav’dan, Alýp barlýkbýz altýn savða. Kolubuzdaðý bozadý, Köp içgileden ozadý. Bu alðýþ ayakdý, Keng ayakdý. Barýbýzða teng ayakdý. Bu kuruðan çöpnü baþýdý, Nasýplýný aþýdý. Bek bitsinle sürgen sabanla, Aþamasýnla aylanngan kabanla, Jaþamasýnla halkný buzðan amanla. Sabanla igi bitsinle. Atýp, týyak ötmesin, Karlap, karýþ jetmesin. Tartýp, orak kesmesin, Aman adam aythanlay Allah etmesin! * * * Oy, tolusunlay tolu ayak Kolubuzða alayýk, Aman hatadan kalayýk. Ýgilik beri bolsun, Amanlýk keri bolsun, Aný süymegenni va üydegisi teli bolsun, Üyüne ölü bolsun. Kelgen kelin oðurlu bolsun, Ýgi ýzlý bolsun, Iþara kelsin, Küle kelsin, Eter iþin bile kelsin, Kelgen jerin süye kelsin. Em alða týyakçý tapsýn, Izý bla tarakçý tapsýn, Tarakçý tarak tutsun, Kolu jiger bolsun, Avzu homuh bolsun, Tuvðan ulaný alðýþlý bolsun, Istavatý maldan tolsun, Tübegen iþin onguna bursun, Tavlada juðuturla kýrsýn, Kelgen javða açý bolsun, Adam süyer kuvatý bolsun, Jýlký saklar atý bolsun. Kelin butun burup oltursun, Butlay urçuk toltursun, Aný süymegen a burula-sýtýla oltursun. Alðýþ bu üyden ketmesin, Karðýþ bu üyge jetmesin, Süymegenleri aythanlay Teyri etmesin. Aný süymegenni va ketgeni kayadan bolsun, Tiygeni buzða bolsun, Közü, baþý tumak bolsun, Amanlaða iynak bolsun. Ururða bilegi bolmasýn, Allah’dan tilegi bolmasýn, Jegerge eþegi bolmasýn, Jatarða töþegi bolmasýn. Örge ötüp jaylýðý bolmasýn, Jaþarða baylýðý bolmasýn, Eniþge ötüp kýþlýðý bolmasýn, Jaþarða týnçlýðý bolmasýn, Sýnjýrý kuruþuvçu bolsun, Üydegisi uruþuvçu bolsun. Bizni jaþla atlannganda alða bolsunla, Tebinngende malða bolsunla, Abýnnganda ýrðak bolsunla, Karangýda çýrak bolsunla, Adamlaða iynak bolsunla. Ey, munu etgenni eki kolundan bal tamsýn, Çardaðýndan javu tamsýn, Aný süymegenni va eki közünden kaný tamsýn. Süygenleribiz külsünle, Süymegenleribiz a otda küysünle. Bu üy ýrýshýlý bolsun, Bolsa da alay bolsun: Keçelede juku kibik, Sabanlada kýlký kibik, Aðaçlada çýrpý kibik, Kabartý’da jýlký kibik. Oy, bek bitsinle sabanla, Aþamasýnla kabanla, Jaþamasýnla amanla. Baþlarýna karýþ jetmesin, Tübü bla jilan jýrýp ötmesin. Bu kuruðan çöpnü baþýdý, Nasýplýný aþýdý. Bu suv bla mirzev Bir birge jaraþhan kibik, Bu jaþ bla kelinçik Bir birleri bla alay jaraþsýnla. Men köp ayta bilmeyme, Köp ahþýlýk Teyri bersin. Alðýþçýla alðýþ etsinle, Aminçile amin etsinle. Alðýþlarý kabýl bolsun, Ajallarý sabýr bolsun, Duniya’larý mamýr bolsun. Amin degen tilegin tapsýn, Amin demegen tilin kapsýn, Alçý, Nart alðýþ üyde kalsýn. * * * Ey, marja, alanla, sabýr etigiz, Alðýþha da týngýlaðýz: Ey, Allah, bu ayak tolu bolðan kibik, Bu üyürnü nasýbý, ýrýshýsý da tolu bolsun! Bu ayakný baþý açýk kibik, Allah’ný jüregi da bu üyge açýk bolsun! Ahþýlýk bu üyden ketmesin, Amanlýk bu üyge jetmesin, Süymegenleri aythan kibik da Bu üynü Allah etmesin! Süygenle süyer kibik, Süymegenle küyer kibik Allah etsin! Buþuv künü bügün kibik bolsun. Kelgen kelin oðurlu bolsun, kutlu bolsun, Bu üyge amanlýkný kim süyse da, Aný jatarða töþegi bolmasýn, Jegerge eþegi bolmasýn, Çýrdýsý kabýnsýn, Üyünde majalý abýnsýn, eþigi jabýlsýn, Ahýrýnda duþmanýna tabýnsýn! Ters bassýn ayaðýn, Kuruþsun jýyaðý, Tutulsun sözleri, Karmalsýn közleri! Kelgen kelin oðurlu bolsun, kutlu bolsun, Har kimge da tatlý bolsun! Bu kelinni namýsý, nasýbý da biyik bolsun, Aný ayaðý bla bu üyge, bu elge nasýp javsun, Aný süymegen artýna avsun! Men köp alðýþ ete bilmeyme, Jarathan Allah igi alðýþ etsin, Bu boza barðan jerge da avruv barmasýn! USED FOR JULY 2003 ISSUE * * * Alðýþ ayak alayýk, Amanlýkdan kalayýk. Avzubuzða salayýk, Tilibiz bla jalayýk. Bu ayakný baþý açýk kibik, Allah’ný kölü bizge açýk bolsun. Ahþýlýk beri bolsun, Amanlýk keri bolsun. Aný kim süymese da, Üyüne ölü bolsun. Bu bozaný süzgen biyçeni da On barmaðýndan bal tamsýn. Aný süymegen apsýnný Eki közünden kan tamsýn. Atlannganda alða bolayýk, Tebinngende malða bolayýk, Karangýda çýrak bolayýk, Abýnnganda týyak bolayýk, Bir Allah’ha iynak bolayýk. Eki juvuknu ortasý tatýuvlu bolsun, Aný süymegen açýuvlu bolsun. Ot tögeregi kalýn bolsun, Aman adam jalýn bolsun. ======================used for August 2003 issue Aman adam kuvmasýn, Kuvsa da – jetmesin, Ol süygen kibik halkný Allah etmesin. Kelgen kelinni ayaðý törüne, Köküregi erine jaraþsýn. Aný süymegen sabanlada Ýtle bla talaþsýn. Kelin butun burup oltursun, Butlay urçuk toltursun, Aný süymegen jilay oltursun. Kelgen kelin da, arýk ese, semiz bolsun, Taphanlarý egiz bolsun. Ýþge jetse, ögüz bolsun, Irýshýsý tengiz bolsun. Sabiy tuvsa, semiz tuvsun, Aný ýzýndan segiz tuvsun. Eþitgenle amin degiz, Amin degen desin, Demegen ölsün. Aþlýklarýbýz baþlý olsun, Kelinleribiz jaþlý bolsun, Ögüzleribiz beþli bolsun, Biçenlikleribiz taþsýz bolsun, Aný süymegen baþsýz bolsun. Kýþýbýz karlý bolsun, Duþmanýbýz jarlý bolsun, Istavatýbýz mallý bolsun. Jazýbýz javunlu bolsun, Küzübüz künlü bolsun, Halkýbýz bir tilli bolsun! * * * Alðýþ ayak kolubuzda, Uça, sýy da allýbýzda, Jangý kelinni namýsýdý, Kelin üynü nasýbýdý. Kelgen kelin kutlu bolsun, Köp jönesin, jurtlu bolsun. Kelgen kelinni ayaðýndan, Jýlýuv ursun jýyaðýndan. Süyüm bersin közleri, Ýynak bolsun sözleri. Iþara-küle kelsin, Kelgen üyün süye kelsin Eter iþin bile kelsin. Kartha-kurtha bashýç bolsun, Mol jaþavða açhýç bolsun, Jarýk bersin julduzça, Jýltýrasýn kunduzça. Bek jabýþsýn eri bla, Et bolðança teri bla. Taza bolsun turðan üyü, Jýltýrap, jankozça, össün üyürü. Butun burup oltursun, Butlay urçuk toltursun. Ertten bla ertte tursun, Eter iþin terk toltursun. Apsýnlaða ülgü bersin, Har kim da aný ariuv körsün. Teyri bersin ol nasýpný, Berir dep da umutlubuz. Al taphaný týyakçý bolsun, Izý bla taphaný tarakçý bolsun. Týyakçý – týyak tutsun, Tarakçý – tarak tutsun. Akýllarý tüz bolsun, Ömürleri jüz bolsun, Ýþge üyrensin kollarý, Halk bla bolsun jollarý. Ahþýladan ülgü alsýnla, Amanladan keng kalsýnla. Ahþýlýkða çapsýnla, Nasýplýlýk tapsýnla. Okuv degen bir nürdü, Darajasý bek ördü. Alim bolsun balalarý, Adeplesin analarý, Uzun bolsun ömürleri, Sabýr bolsun ölümleri. Tabýuvçu bolsun egizleni, Jaþý jeksin ögüzleni, Kýzý ursun kiyizleni. Alðýþçýla alðýþ etsinle, Týngýlaðanla amin desinle. * * * Bayla kibik bay boluðuz, Kengle kibik keng boluðuz, Ahþýlaða teng boluðuz. Atlaðanda alða boluðuz, Tebinngende malða boluðuz, Abýnnganda týyak boluðuz. Küzügüz künlü bolsun, Jazýðýz javunlu bolsun. Üy allýnda altýn teregigiz, Nasýplý bolsun bölegigiz, Kümüþ bolsun keregigiz, Kabýl bolsun tilegen tilegigiz. Aman adam aythan kibik Bir Allah kesi etmesin, Ahþýlýk da bu üyden ketmesin. Sýnjýrýðýz kuruþmasýn, Üydegigiz uruþmasýn. Ot tögeregi kalýn bolsun, Aman adam da jalýn bolsun. Aman adam kuvmasýn, Aman adam kuvsa da, jetmesin, Aman adam aythança Allah etmesin, Ahþýlýk da bu üyden ketmesin.. Tögerek etgen ýndýrýbýz, Törtgül etgen görenibiz, Kalýn süzgen gumulubuz. Kelgen kelinni eteklerin, Urðan jel kayýrmasýn. Eki juvuknu bir birinden, Onovçu Allah ayýrmasýn. Kelgen kelinni köküregi Erini köküregine jaraþsýn, Eki kolu törüne jaraþsýn. Aný süymegen katýn bolsa, Çýksýn da, sabanlada itle bla talaþsýn. Üyge kirgende, ot baþýnda oltursun, But kibik urçuk toltursun. Aný süymegen katýn bolsa, Burula, sýtýla oltursun. * * * Boza ayakný alayýk, Jarýk betden karayýk, Bu suv bla çöpnü baþýdý, Tavlunu jarýk aþýdý. Ulludu bu ayakný hurmeti, Jarýk bolsun munu etgenni beti. Bu kýz bla jaþný toyudu, Jangý üydegini oyunudu. Ömürleri uzak bolsun, Etgen muratlarý tolsun. Bir birlerin bek süysünle, Halal jaþavða es iysinle, Nasýplý iþge alçý bolsunla, Kelgen javða açý bolsunla, Kuvançlýk üslerinde barsýn, Alðýþ ayakný da aksakal alsýn. Alðýþçý alðýþ etsin, Allah kabýl etsin, Bu boza barðan jerge avruv barmasýn. * * * Soyðanýðýz kabýl bolsun, Ajalýðýz sabýr bolsun, Duniya’ðýz mamýr bolsun! Kelin kelsin – tolðan ay, Alðýþ jetsin, javunlay. Egiz tapsýn kelinigiz, Biri jaþ bolsun da, uvçu bolsun, Kelin keltirsin, Teng keltirsin. Biri kýz bolsun da, ariuv bolsun, Keleçi keltirsin, Mal berdirsin! * * * SABÝYNÝ BEÞÝKGE BÝRÝNÇÝ BÖLEGENDE EM ANI KURMANLIÐINDA AYTILÐAN ALÐIÞLA Oðurlu beþikge böleyim, Beþikden sav çýðýp köreyim. Beþik bavung bek bolsun, Jaþav kününg köp bolsun. Seni süygen köp bolsun, Seni süymegen tüp bolsun. Kelinle kelsinle üyübüzge, Kýzla çýksýnla üyübüzden. Minngen atýng jorða bolsun, Çaphanda barýndan alða bolsun. Sermegende alçý bolðun, Ýþlegende baþçý bolðun. Athan oðung ajaþmasýn, Kütgen malýng avuþmasýn. Janýng bolsun Allah’ha amanat, Kesing bolðun seyir, alamat. Alamat bolðun, tang bolðun, Allah süygen jan bolðun. Sav kutulðun beþikden, Kuvana kaythýn eþikden. * * * Allah saklasýn bu sabiyni avruvdan, Ajal jetip, jer karnýna eltmesin, Bir azaplýk jaþ janýna jetmesin. Sav kutulsun bu sabiyçik beþikden, Oynay kirsin bu sabiyçik eþikden. Altýn uþkokga bav salsýn, Karakaþ katýnýna av salsýn. Olturur jeri tör bolsun, Kýyýn jollarý ör bolsun. Otda-örtende küymesin, Kiþi çepkenin kiymesin. Avruv-talav tapmasýn, Kiþi kamasýn takmasýn. Ayaðý taþha tiymesin, Javun Allah süymesin. * * * Malla küte tavlada, Altýn bolsun ayaðý, Jýyýnlada aytýlsýn, Kertiçige saylansýn. Tavla baþý biyikdi, Minip anda jürüsün. Tolu üyür bolup, Ulan baþla jülüsün! Jelpegey tonu jel etsin, Kölsüz tenglerin köl etsin, Kýyýn kaytarðan jaþ bolsun, Jýyýnlaða baþ bolsun! Aný karðaðan a tas bolsun, Jege avzuna taþ bolsun! Atasýn jorða atha mindirsin, Anasýna dariy kaptal kiydirsin, Kesin a halkða süydürsün. * * * Bu sabiyçik Ýgi jaþ bolup, tenglerine baþ bolsun, Atasýn-anasýn ýrazý etgen jaþ bolsun, Haram iþge boyalmasýn, Aman etip, adamladan uyalmasýn. Kýyýnlýkdan, avruvladan saklansýn, Jaþavunda halal kýyýnýn aþasýn. Sav össün a bu jaþçýk a salamat, Bir Allah’ha bolsun janý amanat! * * * Ya Allah, bu sabiyni Uzun bolsun ömürü, Sabýr bolsun ölümü. Beþigini bavu bek bolsun, Ýçer suvu köp bolsun. Atasýn þavlah atha mindirsin, Anasýna týyýn tonla kiydirsin. Çýksýn ming koyla alýp jaylýkða, Batsýn bu jaþaðan el a baylýkða. Sabanlarý mol bolsunla, tok bolsunla, Süymegenleri bu Duniya’dan tas bolsunla. Minngen atý jorða bolsun, Çaphanda barýndan alða bolsun. Sermeþgende alçý bolsun, Ýþlegende baþçý bolsun. Athan oðu ajaþmasýn, Kütgen malý avuþmasýn! Kütgen koyu ming bolsun, Jaþav künü köp bolsun! JAZ BAÞINDA SABAN TOYDA AYTILÐAN ALÐIÞ Jazýbýz javunlu bolsun, Küzübüz künlü bolsun, Kýþýbýz karlý bolsun, Ajalýbýz sabýr bolsun. Istavatla mallý bolsunla, Batmanla ballý bolsunla. Egiz-egiz tölü tuvsun, Segiz-segiz nasýp javsun. Kozlamaðan tiþi kalmasýn, Jallý kaðanak almasýn. Javunlu bolsun jazýbýz, Mol bolsun azýðýbýz. Elpek bolsunla malla, Bek bitsinle sabanla. Baþlarýna kol jetmezça, Tübü bla jilan ötmezça. Teyri bersin: Ögüznü – tarthanýn, Atný – çaphanýn, Uþkoknu – athanýn, Ýynekni – sütlüsün, Arbaný – jüklüsün. Javun kibik, alðýþla javsunla, Irýshý, nasýp talay bolsunla! Teyri’biz bersin ahþýlýk, Körmeyik barýbýz açýlýk! GOLLUDA AYTILÐAN ALÐIÞ Golluða katýþhanla, Ariuvlukða tartýþhanla, Kiþilikge sýnaþhanla! Entda bir oðurlu jýl keldi, Kartha, jaþha da hurmet berdi. Mamýrlýkný künün kördü, Golluða ullu seyirsindi. Gollubuz keldi soluy-soluy, Oyunubuz boldu tolu-tolu. Jaþýbýz, kýzýbýz onglu boldu, Jürekleri kuvançdan toldu. Aman kýlýkný keri koydu, Ýgilikni beri burdu. Karaçýðýz tögerekge, Kurt, kumursha da uyanngandý, Golluða bek kuvanngandý, Bizni bla birge oyunubuzda jubanngandý. Sözü bla söleþmese da, Közü bla körgendi, Ariuvlukða akýl bergendi. Endi beri kelgenle, Mýnda halný körgenle, Meni sözümü eþitgenle, Aytýrýðým ma budu: Kiþilikge es buruðuz, Elde oyun-külkü kuruðuz, Bilmesegiz, bilgenden soruðuz. Duniya’ný ne sunasýz? Ol keziüvdü har kimge, Jaþav ülüþün beriüvdü, Bir birni teng etip körüvdü. Jolovçunu jolda, Onovçunu onovda tanýtadý. Har ne ahþýlýkný, Amanlýkný da keziüv-keziüv sýnatadý. Jilathan, kuvandýrðan da etedi. Jaratadý, öltüredi, sabiylikge katrlýk keledi. Duniya ma alay keledi, Har zatný davlaþsýz etedi! Ma körügüz gollunu – Sav ming adam kelgendi, Oyunnga kuvat bergendi, Ariuvlukða, jigitlikge seyirsinngendi. Jýl sayýn da býlay bolsun, Kayðýný, kavðaný koyup tursun! Kartýbýz, jaþýbýz da Betden betge karap solusun. Biz Golluða jýyýlsak, Kün da tohtap karaydý, Adam sanýn birem-birem sanaydý, Kayaný, talaný da Jýlýuvu bla jalaydý. Golludan sav-salamat kaytýðýz, Kuvançýbýzný üsünden eþitmegenlege, Körmegenlege aytýðýz. Tav baþýna çýksaðýz, Tüzlede çalðý çalsaðýz, Saban sürüp, mirzev jýysaðýz, Gollunu haparýn aytýðýz. Golluda ariuvlaða karadýk, Jigitleni sayladýk, Mahtavluknu alaða saldýk, Jýrçýlaða týngýlap zavuklandýk. Ne da bolsun, ariuvnu, ahþýný, Jigitni kýlýðýna suklandýk. Gollunu atý kurumasýn, Ariuv sýfatý unutulmasýn! Otda kazanýbýz kaynay, Kiþileribiz saban sürüp, Katýnlarýbýz orup tursunla! Namýsný, ýrýshýný tergep, Ömürge deri jaþnap, Duniya künün sozsunla! * * * Gollu-Gollu degiz da, Jýldan jýlða süyügüz. Bir jerni kýþlýðýn Tavusuðuz, Baþha jerge köçügüz, Birden birge barýp, kelip, Ahþý kuvum etigiz. Ekinçi jýl jigitleni, Ariuvlaný oyununa bütün da Hazýrlanýp keligiz! Endi va, haydaðýz, Barýðýz ahþý jolða, Ullu Gollu jol nögerlik Etsin sizge har kayda da! Jaþlarýbýz jigitlege sanalsýnla, Kýzlarýbýz ariuvlukða talaþsýnla, Golluda bir birleri bla jaraþsýnla. Vo, nögerle, ömürde da Gollu esden ketmesin! Aman avruv endi sizge jetmesin! Sav kalýðýz, bereketli jaþaðýz, Tersni, tüznü ayýrdýðýz, Halk törege hurmet etdigiz! Bu alðýþdan sora Golluða kelgenle bir avuzdan: — Sav joluðuþayýk ekinçi bu zamanda da, – dep kýçýrðandýla. KOÇHAR KOÞHANDA ALÐIÞ Egiz-egiz tölü tuvsun, Segiz-segiz nasýp javsun, Kozlamaðan tiþi kalmasýn, Jallý kaðanak almasýn! Malla tölü bersinle, Börüle keri ketsinle, Toturubuz saklasýn, Teyri bizni joklasýn. Halkýbýz mallý bolsun, Har zatýbýz barlý bolsun! INDIR BASHANDA ALÐIÞ Boza ayak kandavurdu, Baþý kümüþ kaplavuþdu. Tögerek etgen ýndýrýbýz, Juka süzgen gumubuz, Katý biþgen gýrjýnýbýz. Indýrýbýz tolu bolsun, Tuluklaný tolturayýk, Aþný, suvsapný kandýrayýk. Nart bozalýkla alayýk, Nart ululaça bolayýk. KÝYÝZ URÐANDA ALÐIÞ Kiyizibiz üy sahnaða jayýlsýn, Jangý kelin aný üsünden körüne. Bel kurþaðý inçke belinde bürüne. Kiyizibizni oyuvlarý müyüzlü, Kelinibiz bolsun egizli. Teyri bersin har zatný igisin, Etgen kiyizibiz üyübüzde beginsin! Bu üyden baylýk, nasýp ketmesin! ÇEPKEN BASHANDA ALÐIÞ Çepkenni etilgeni bek kýyýn bolðandý. Tiyre bir üyge jýyýlýp, kýz, katýn kalmay, bir birge boluþhandýla. Çepkenlikni jünden baþlap, juvup, ayýrýp, tarap, çaðýp, bilezik (üzmelt) etip, iyirip, iyip, kisiv tarak alýp, çýk etip, tavatha salðandýla. Soðup boþap, basýp, tüyüp çörgegendile. Alðýþlarýbýzdan bir eki söz aytayým: Tügü sayýn soluðun. Soluvlarýng sarý ögüzle bolsunla, Aný süymegenle sarý sabekle bolsunla. Malçý bolsun munu kiygen, Nartça jaþasýn seni süygen. Çoppa taþý jastýk bolsun, Ajalý Nart atalaça sabýr bolsun, tas bolsun. * * * Çepkenimi tügü sayýn jaþaðýn, Kün Teyri’ni ulanýna uþaðýn! Urçuk bursun, Satanay’ça, bilegim, Bardý meni Jer Teyri’den tilegim: Uzun etgin ulanýmý ömürün, Obasýndan kurutmaðýn kömürün. Sadak tutsun munu kiygen kollarý, Kutlu bolsun atlam-atlam jollarý. Et ýyýkda etli bolsun közening, Totur kibik mallý bolsun özening. Alðýþ bizden keri ketmesin, Apsatýný karðýþlarý jetmesin! Munu kiygen tarý kibik üylensin, Jarýk jýrla halkýna va küylesin! JAMIÇI ETGENDE ALÐIÞ Çilleley bek bolsun týpýlým, Munu kiygenni bek bolsun týpýrý. Jamýþýsýn kiysin köp künle, Malðardan kelsin anga taþ ülle. Jamýçý suv iymesin, Javnu oðu anga tiymesin! BÝÇENNGE ÇIKÐANDA ETÝLGEN ALÐIÞ Çalðýçýla iþlevçüle bolsunla, Künleribiz javunsuz bolsunla. Ögüzleribiz beþli bolsunla, Biçenlikleribiz taþsýz bolsunla. Ýþlegen kollaða küç kelsin, Teyri bizge ong bersin! JAÞ BÝRÝNÇÝ UVÐA BARSA AYTILÐAN ALÐIÞ Ummay biyçe, Totur Bashan ayaðýngý taydýrmasýnla, Athan oðungu jazdýrmasýnla, Uvçu jolungda saklasýnla! Bir atýp, eki öltürgün, Bir jolða eki kiyik keltirgin. Kölsüz tengleringi köl etgin, Buvlaný terilerinden koþ etgin. Týpýrýng Temirkazak julduzça begisin, Teyri’ng bersin Apsatý’ný malýndan igisin, köbüsün! EMÝNA ALÐIÞ Emina kirgende, katýnla sibirtgileni alýp, alaný suvða suðup, sibirtgile bla suvnu tarða Aylandýrýp, çaçýp, býlay aythandýla: Þuvuy, þuvuy, aman emina, kelme beri, Tav baþýnda jürü sen. Tav jeli seni tengizlege kömsün, Teyring seni Kün Teyri’ge berip küydürsün! Kelme, kelme, emina, þuvuy,þuvuy, Jelle tarap, kün kuvurup, gunç bolðun! Þuvuy, þuvuy, þuvuldama, Az da, köp da bu tarladan karama! BÜRTÜK AVRUVDAN ALÐIÞ Ummola, ummola kelelle. Kaydan, kaydan kelelle? Jengeriþden kelelle. Jengeriþni nesi bar? Ýnji tizer kýzý bar, Kaban atar ulu bar. Kaban kaydan atýlýr? Kýzýl taþdan atýlýr. Kýzýllarý çýkmasýn, Bizge avruv jukmasýn! TÜYMEK ALÐIÞ Adam karnýndan tüyülüp avruðanla boladýla. Ol zamanda “tüymek teþgen” dep, tartmaný avruðan adamný karnýný üsünde arý-beri kol ayazý bla jürütüp, aný tüyüp, teþip, baðýuvçu adam bu sözleni aythandý: Burundurdung, Burundurdung. Burutma, Ulutma! Bu jazýkný Kurutma! Tüyümmeging teþilsin, Savluk halýng keliþsin. JUKU ALÐIÞ Sabiy tuvsa, anga saylama kolan koy kesgendile. Aný kanýn jýlýlay ol sabiyni mangýlayýna sürtgendile. Sabiyni birinçi beþikge salðanda, aný bölerni allýndakiþtikni bölep: Seni kibik jukuçu bolsun, Seni jukung anga bolsun, Közleri seni kibik jütü bolsun, Jaþav künü jetili-jetili bolsun, – degendile. Sora sabiyni andan sora bölegendile. JUKU ALÐIÞ Jukla, bala, juku sanga Juku anang bla anang tileydi, Janeriþden ummo sütün iyedi. Juku anang jukla deydi iynandan, Jer iyesi kelmesin sanga kur ormandan. KÖZ ALÐIÞ Bir Teyri’ni atý bla baþlayma, Ak koy baþý, kara koy baþý, Kaltýravuk çöp baþý, Barýndan da Teyri ahþý! Andýz çapýrak, Busak kavra. Ýriþki, Humaþki, Haþki, Barýndan da Teyri ahþý! Jel keledi, jel keledi! Jel atýna minip, Jel kamiçisin alýp. Kesev közge, köz kesevge! Ol kimni közü ese da, Anga tiysin! * * * Köz mende jok – Debev ulunda, Köz mende jok – Debev kýzýnda. Kavradan bahçýç etip, kökge minnginçi – Köz tiymesin! Arpa elek bla suv keltirginçi – Köz tiymesin! Tüpsüz çelek bla suv keltirginçi – Köz tiymesin! * * * Teyri! Teyri’den tilegim: Sabançýla sarý javunnu, Þiþge çançýp, þiþleginçi, Eþekge müyüz çýkðýnçý, Buvaz katýn kökge bahçýç salýp çýkðýnçý, – Allay birge köz tiymeyin tursun. Ak koy baþý, kara koy baþý, Kaltýravuk çöp baþý. Barýndan da Teyri ahþý! JÝLAN ALÐIÞ Uf jilan, kuf jilan, Teþiginge kir, jilan, Teþigingden çýk, jilan. Men sanga hata etmeyme, Sen da manga hata etme. Sozulmuç sozðun, jilan. Sozður, sozður sozulðun, Uvsuz bolup sýzðýrðýn, Bergen uvungu bu haripden aldýrðýn. Ufu jilan, kufu jilan, Kuf jilan. * * * Kuvfu jilan, Uv jilan, Teþiginge kir, jilan. Jel atý, jel kamiçisi. Jel atýna minip, Jetegeyge ketip, Kol ayazdan, Koþ kulakdan, Ol ayatdan. * * * Kuba jilan, uv jilan, Sekirseng – kekir, jilan. Çýðanaða bar, jilan. * * * Ýnnana kan tal talavat, Vafi jalal jalavat. Meni kapma, taþ kap, Allah’dan aman tap. Ufu, jilan, uv jilan, Berligingi ber, jilan, Teþiginge kir, jilan. * * * Sozulup barama, jip kibik, Aman kabama, it kibik. Sak boluðuz kaçarða, Kapsam, aman kabarma. Darman, darýsýz uvumu jayarma, Janýðýzný kýyarma. Uvungu al, jilan, uhu jilan, Uvungu almasang, ölüp kalðýn sen, jilan. BÖRÜ AVZU BAYLAÐAN Men atamdan, Jazalaný Kaysýn’dan, gitçe zamanýmda býlay eþitgenme: Mölüþkü jaylýklaný birinde bölek koyçuklarýbýz bla birge edik. Keçboldu, karangý, tuman basdý. Koylarýbýz eþikde kaldýla. Sora atam aytdý: “Börü avzu baylayýk”, dep. Baltaný alýp, býlay üç kere aytýp, baltaný koþ allýnda turðan bir tükküçge urdu. Tükküçge baltaný ururdan alða bu tilekni aytýp, baltaða üç kere tükürgendi: Jallýsa, kallýsa, Avzung kuruþsun, Tiþlering bir birine kiriþsin. Aþtotur amin desin, Apsatý kabýl etsin. * * * But (1) koylaða kirmesin, But alaný körmesin! Avzun Teyri kuruþdursun, Ýtleribizge alaný sürüþdürsün. Kiyiz kamiçi berigiz, Tögerekge aylanayým, Kelip, kamiçini jerge urayým, At aytmazný beri kelmezça eteyim. ————————— (1) B u t – Burunngululula börünü atýn jaþýrýp, anga “but”, “jallý” degendile. Bu sözleni aythandan sora, temir çüynü jerge urðandýla. Burunngulula temir Ot Teyri’ni savutudu, ol zarandan saklaydý dep iynanngandýla. Adam jýðýlsa, ne esi avsa, aný tögeregin temir bla ýzlaðandýla. Ol ýzlýkný ortasýna temir çüy urðandýla. Sora ol çüyge jumurthaný urup, ol sýnngandan sora, bu sözleni aythandýla: Teyri’ng seni endi jýkmasýn. Bu jumurthalay çaçýlsýn avruvung, talavung, Kufu, ufu bolsun þaytanýng, javung. JEL ALÐIÞ Kýþ ullu jel kelip, boran tohtamasa, elçile jýyýlýp, ak ögüz soyup,Jel Anasý’ndan em aný jaþýndan boran etgenni tohtatýðýz dep tilegendile. Meni kart atam ol alðýþ tilekleni barýsýn da aytýuvçu edi. Meni esimde va jangýz ma bu sözle Turadýla: Jel jaþý Gýlan! Boranýngý burma, Malýbýzný kýrma! Kurmanlýkla soyarbýz, Ülüþüngü koyarbýz! KÝYÝM BÝÇÝLGENDE AYTILÐAN ALÐIÞ Bir adamða kiyim (býstýr) biçgen zamanda, çýkmay kalýr dep korksala: “Sozulðan etedi”, – dep, kiyimlikni kollarý bla sýypap, sýlap, bu alðýþný aytýp biçgendile: Jalanngaç jarlýsý, Teyri balasý, Halk ulusu, Javlarý kurusu, Teyri’si boluþsu! Jarlý, harip mýnga karaydý. Arýþ, arýþ, Eriþ, eriþ, Çýðarða küreþ. Jalanngaç jarlýsý Mýnga karaydý, Harip kiyim saklaydý.