Kaynak:
http://www.turkleronline.com/bilmece/bilmece.htm
Alıntı günü:
22.Dukuz.2008 (22.Eylül.2008)







Bilmeceler

Bilmecelerin kökeni*

“Anadolu halkının özelliklerinden, başarılarından biri de bilmece konusunda görülür. Bilmeceler halktaki anlayış yetisinin yaşamsal ışımalarıdır. Onları kimin türettiği, kimin, ne zaman söylediği bilinmez. Toplum düşüncesinin böylesine ortak bir ürünüdür. 

Anadolu’da aşağı yukarı bütün doğa varlıklarıyla, insan davranışlarıyla, araçlarla ilgili bilmeceler vardır. Bilmecelerde genellikle iki özellik göze çarpar. Biri, bilmecenin, bir şiir niteliği taşıması, şiiri kuran özlerin, onda yer tutmasıdır. Bilmecenin dokusunu ören şiir iplikleri ona ayrı bir tat, ayrı bir sevimlilik, bir yumuşaklık kazandırır. Böylece bir sanat yaratması olup çıkar bilmece. Öteki, bilmecenin bir tekerleme niteliğinde oluşudur. Tekerleme niteliği taşıyan bilmecelerde sözlerin belli bir anlamı yoktur.

Bilmeceler yapı bakımından ikiye ayrılır. İlkin birbirine benzeyen, aralarında ses uyumu bulunan sözlerin (bunlar uydurma da olur) sıralanışı. Bu durumda bilmece bir müzik uyumu taşır. Sözler arasında, uyumun sağladığı anlamsız bir bir bağlantı vardır. Daha doğrusu bilmecenin anlamı ikinci bölüme sığdırılır. Birinci bölüm çoklukla bir giriş niteliğindedir. İlk bölümde ses uyumuna, kolay söyleyişe, ikinci bölümde anlama önem verilir."   

(İsmet Zeki Eyüboğlu, Anadolu İnançları, Anadolu Üçlemesi 1, Toplumsal Dönüşüm yayınları.)





A harfi ile başlayan bilmeceler

 

Ağaca çıkar insan değil 

Yazı yazar imam değil 

(Salyangoz) (Z. Eyüboğlu) 


Ağaç başında al yanaglı gız (Azerbaycan'da)

(Elma) (S.Sakaoğlu)

 

Dal üstünde al yanaklı oğlan (Türkiye'de)

(Elma) (S.Sakaoğlu) 

 

Aksaray ortasında 

Sarı papaz oturur 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

 

Ampaar ihiger otut ikki kuruppaaskı sıtar ühü

(Saha lehçesinde, Türkiye Türkçesi ile aşağıda)

Ambar içinde 

otuz iki keklik yatar. 

(Ağız, dişler) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Allah yapar yapısını 

Demir açar kapısını 

(Karpuz, salatalık) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ahi geldi mahi geldi 

(Misafir) (S.Olcay) 

  

Altı harman 

Üstü orman 

(Alın) (Z. Eyüboğlu) 


Ag yere tohum seperler

(Yazı) (S.Sakaoğlu)

 

Alçak uçar 

Beyaz beyaz açar 

(Değirmen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ağzı açık alamet 

İçi kızıl kıyamet 

Yaş koydum kuru çıktı 

Salli ala Muhammed 

(Fırın) (Z. Eyüboğlu) 

    

A menim al yastığım

İçine un bastığım

(Azerbaycan'da) (İğde) (S.Sakaoğlu)


A benim al yastığım 

İçine un bastığım

(İğde) (S.Sakaoğlu)

 

Altın cehennem 

Üstü cehennem 

Ortası cennet 

(Ateş böceği) (Z. Eyüboğlu) 

 

Bert kihi ahılıga suox sılcar ühü

(Saha lehçesiyle, Türkiye Türkçesi ile aşağıdadır)  

Azıksız gezen yiğit. 

(rüzgar) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Aşgalanın fahişesi 

(Surfa) (S.Olcay) 

  

Arddır, urddur, arnawuddur 

Ağzi yohdur, adam gapar 

(Isırgan) (S.Olcay) 

  

Aldır onun tepesi 

Yeşildir hem cüppesi 

Kara kara küpesi 

(Karpuz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Alaca garga 

Yendi harga 

Hargi gurutdi 

Suyi durultdi 

(Galay) (S.Olcay) 

  

Ağ tarla gara tohum 

El eker dil toplar 

(Kağırtnan yazi) (S.Olcay) 

  

Aldım ele, vurdum yere 

Tu allah belan vere 

(Sümüh) (S.Olcay) 

  

Aşşahdan gelir mami hatun 

Elleri gınali hatun 

Ketan köyneh gäymiş, ivi bellinmez 

Guş dili söyler, dili bellinmez 

(Gaz) (S.Olcay) 

 

Allaranan bitiihit bitiyer, üöhenen ünküühüt ünküülüür ühü

(Saha lehçesiyle söylenmiştir, Türkiye Türkçesi ile aşağıdadır)

Aşağıda oyuncu oynar, 

yukarıda rakkas raks eder. 

(Atın dudağı, kulağı) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Ağaca çıkar adam değil 

Boynuzu var öküz değil 

Yazı yazar kâtip değil 

(Salyangoz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Alçacık katır 

Yüklenir bakır 

(Sacayak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ağaç ağlı bir adam. 

(Kaşık) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Alti öküz yüzi geçi 

Oni gezdiren bir gişi 

(Mes) (S.Olcay) 

  

Altı manda üstü keçi 

Minareye çıkarken gördüm 

(Ayakkabı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Aşağı iner güle güle 

Yukarı çıkar ağlaya ağlaya 

(Su kovası) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ayağını kaldırmayan 

yağız kısrak. 

(el kantarı) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Aptes alır namaz kılmaz 

Cemaatten geri kalmaz 

(Cenaze) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ayva gibi sarıdır 

Elma gibi suludur 

(Portakal) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı kaya üstü kaya 

İçinde sarı maya 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altmış para 

Yetmiş para 

Sapı uzun 

Kendi kara 

(Vişne) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı tahta 

Üstü tahta 

İçinde bir sarı softa 

(Badem) (Z. Eyüboğlu) 

  

Allah’tan küçük 

Peygamberden büyük 

(Kuran) (Z. Eyüboğlu) 

  

Atladım hendek 

İçinde kundak 

(Mezar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı ayaklı, 

iki elli, iki başlı, 

iki boynuzlu, bir kuyruklu 

Ayaan-Dayaan adlı bir ihtiyar. 

(Öküze binmiş kişi) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Allah’ın hikmeti 

Kulun nimeti 

(Ekmek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı kardeş birbirini kovalar 

(Yıldız) (Z. Eyüboğlu) 

  

Alçacık boylu 

Kadife donlu 

(Patlıcan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ak sakallı dervişler 

Bizim köye gelmişler 

Biraz horon oynamışlar 

Sonra dönüp gitmişler 

(Yağmur, kar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı bakkal dükkânı 

Üstü miri çeşmesi 

Daha üstünde iki tane 

Kapaklı ayna 

Daha üstü çayır, çimen, düz ova 

(Ağız, burun, saçlar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ateye girer yanmaz 

Suya düşer ıslanmaz 

(Güneş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ali arkasında nalı 

(Sofra) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ayağı demirden 

Şalvarı odundan 

(Bel) (Z. Eyüboğlu) 

  

Alçacık tepe 

Çengelli küpe 

(Kızılcık) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ayaksız koşar 

(nehir) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Altın saat 

Suya batmaz 

(Zeytinyağı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı düz üstü kambur 

(Fırın) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ata da binmez, 

öküze de binmez, 

kanatsız da, ayaksız da 

ama her yere gider. 

(Rüzgar) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Alaca yılan 

Ağaca sarılan 

Vallahi yalan 

Billahi yalan 

(Kaytan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Amcam gelir bize bize 

Çanakları dize dize 

(Ayak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı su 

Üstü ateş 

(Lamba) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altı süttür içerim 

Üstü çayır biçerim 

(Koyun) (Z. Eyüboğlu) 

  

Altın cehennem 

Üstü cehennem 

Ortası cennet 

(Ateş ekmeği) (Z. Eyüboğlu) 

  

At indi, Arap bindi 

(Sacayak tencere) (Z. Eyüboğlu) 

  

Aynı gibi ışılar 

Yılan gibi fışılar 

(Tırpan) (Z. Eyüboğlu)



B harfi ile başlayan bilmeceler 

 

Bilmece bildirmece 

El üstünde kaydırmaca 

(Sabun) (Z. Eyüboğlu)   

 

Bir direk üste iki dam (Azerbaycan'da)

(Burun) (Saim Sakaoğlu)

 

Bir direk üstünde iki dam (Türkiye'de)

(Burun) (S.Sakaoğlu)

 

Ağaca çıkar insan değil 

Yazı yazar imam değil 

(Salyangoz) (Z. Eyüboğlu) 


Beyaz tarlaya siyah tohum seperler

(Yazı) (S.Sakaoğlu)

 

Birinin baltası yok 

Bıçkısı yok ev yapar 

(Örümcek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bi guşum var havayi 

Üsgeh yapar yuvayi 

Deyme guşlar yapamaz 

Demirçiler tökemez 

(Örümcehnen aği) (S.Olcay) 

  

Bi küçücüh odacıh 

İçi doli yongacıh 

(Ağıznan diş) (S.Olcay) 


Bizim hanada bir gelin var, herkesin elin öper (Azerbaycan'da)

(Kapı) (S.Sakaoğlu)

 

Bir gelinim var gelenin gidenin elini öper (Türkiye'de)

(Kapı) (S.Sakaoğlu)

 

Başında lenger, halvaci degil 

Belinde zurna, zurnaci degil 

Gur gur öter, gurbağa degil 

Gıvrılır yatar, ilan degil 

(Nergile) (S.Olcay) 

  

Bir guş gelir eginden 

Desdur alır beginden 

O nasi guşdur ki 

Yem yer göbeginden 

(Degirman) (S.Olcay) 

  

Bir oğlum var ismayil 

Sille yemiye mayıl 

Gulahlari demirden 

Köynegi var deriden 

(Def) (S.Olcay) 

  

  

Biz biz idik 

Otuz iki kız idik 

Biraraya dizildik 

(Dişler) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bağlarım yürür 

Çözerim durur 

(Çarık) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bilmece çıktı kavağa 

Bunu bilen olur ağa 

(Gölge) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ben giderim o gider 

Para kadar iz eder 

(Değnek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir karga her gün 

yavrusunun üstünde yatar. 

(kalpak) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Bir sahan şeker 

Dünyayı eker 

(Kar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük mil taşı 

Dolanır dağı taşı 

(Göz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bayırlarda dik kulak 

(Tavşan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir tavada iki balık 

Biri soğuk, biri sıcak 

(Ay ile Güneş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Benim bir öküzüm var 

Arkadan sürülür 

(İğne) (Z. Eyüboğlu) 

  

Beş kardeş bir ev yapar 

(Çorap çivisi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Beş bal, beş çiçek 

(Parmaklar ve tırnaklar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük mil durur 

Dünya alemi güldürür 

(Para) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir kuşum var 

Guduğundan yumurtlar 

(Tüfek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir kuyu 

İçinde suyu 

İçinde yılanı 

Ağzında mercanı 

(Işık) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük odacık 

İçi dolu yongacık 

(Ağız) (Z. Eyüboğlu) 

  

Benim bir çarşafım var 

Dünyayı kaplar denizi kaplamaz 

(Kar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük fil taşı 

İçinde beyler aşı 

Pişirirsen aş olur 

Pişirmezsen kuş olur 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir taş attım çayıra 

Şavkı vurdu bayıra 

(Ayna) (Z. Eyüboğlu) 

  

Benimki bana yapışık 

Seninki sana yapışık 

Kitabınki ona yapışık 

(Ad) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir ıtıknamedir onun namesi 

Oğlunu karnında yatır annesi 

(İpekböceği) (Z. Eyüboğlu) 

  

Burda vurdum kılıcı 

Halep’te oynar ucu 

(Şimşek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Biz biz idik biz idik 

Yüz bir tane kız idik 

Gece oldu dizildik 

Sabah oldu silindik 

(Yıldızlar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ben kar gibi beyazdım 

Sonra ot gibi yeşil 

Sonunda kan kırmızı 

Çocuklar beni sever 

(Kiraz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bilmece bildirmece 

Birbirine iliştirmece 

(Düğme) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir fırınım var 

Dört somun ekmek alır 

(Ceviz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük imısıri 

Dünya onun esiri 

(Para) (Z. Eyüboğlu) 

  

Babası yamru yumru 

(Asma) 

Anası yayvan kadın 

(Yaprak) 

Oğlu sohbetlerde gezer 

(Şarap) 

Kızı Gülişan’a benzer 

(Salkım) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük nişadır 

Herkesi giydirir kuşatır 

(İğne) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir ağacın bin dalı var 

Bir dalının bir başı var 

(Ejderha) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir yiğidi bir patırtı kaçırır 

(Leylek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir canlı dört canlıya binmiş 

Bu ne biçim iş 

(Cenaze) (Z. Eyüboğlu) 

  

Benim bir duvarım var 

Gece gündüz yıkılır 

(Yatak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçük mil idi 

Küçük oda kilidi 

Bir akşam bize geldi 

Bil bakalım kim idi 

(Uyku) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bize misafir geldi 

Yeşil mantolu siyah düğmeli 

Kırmızı entarili 

(Karpuz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir küçücük evim var 

Sayısız külfetim var 

(Kibrit) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir sürü uşakçıklar 

Belinde piştovcuklar 

(Mısır) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bakarsan bağ gibi 

Bakmazsan dağ gibi 

(Tarla) (Z. Eyüboğlu) 

  

Boyu minare kadar 

Tohumu kum kadar 

(Kendir) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir minare, dibi kale 

(Dünya) (Z. Eyüboğlu) 

  

Biri gider gelmez 

Biri yer doymaz 

(Duman) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bahçede uşacıklar 

Başında kapacıklar 

(Çivi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Başımın üstünde 

Bir kalbur saman 

(Yıldız) (Z. Eyüboğlu) 

  

Benim bir şeyim var 

Yılda on iki ay yer doymaz 

(Değirmen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir köprüden üç kişi geçer 

Biri bakıp, basar geçer 

Biri bakıp basmaz geçer 

Biri ne basar, ne bakar, ne geçer 

(Anne ile kucağındaki ve karnındaki çocuk) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir direkli sayvan 

Bunu bilmeyen hayvan 

(Mantar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir kuyum var 

İçinde iki türlü suyum var 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Cepsey’in gecelediği yerde Hopsoy gecelermiş. 

(At ayağının izi) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Bilmece bildirmece 

Resim yapar gündüz gece 

Duvarlara asılır 

Her gün ona bakılır 

Yapar resim bakınca 

Siler çabuk kaçınca 

Hatta gülsen sen ona 

O da hep güler sana 

(Ayna) (Z. Eyüboğlu) 

  

Birisi der ah başım 

Birisi der ah belim 

(Çivi ve tahta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Başına vurdum 

Belini yardım 

(Çivi ile tahta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir ufacık arpacık 

Başında var tablacık 

(Çivi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Burada öğürür 

Karşıda böğürür 
(Tüfek) (Z. Eyüboğlu)



C harfi ile başlayan bilmeceler 

 

Canlı biner cansızı 

Cansız da imansızı 

(Vapur) (Z. Eyüboğlu) 

  
Ç harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Çarşıdan alınmaz 

Mendile koyulmaz 

Tadına doyulmaz 

(Uyku) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çekerim ip gibi 

Gelir küp gibi 

(Kabak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çıtçıtlı hamam 

Kubbesi tamam 

Bir gelin aldım 

Babası imam 

(Saat) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çarşıdan aldım bir tane 

Eve geldim bin tane 

(Nar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Eğilmiş ağaç altında kar kararmaz. 

(Sincabın göğsündeki beyaz tüyler) 

(Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Çarşıdan aldım kapkara 

Eve geldim kıpkırmızı 

(Kömür) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çayırlarda uzun uzun 

(Yılan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çınlamadan yürümez 

Yürürken de görünmez 

(Saat) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çat diye çaktı çakmak 

Bunu bilmeyen ahmak 

(Elektrik) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çektim ipi 

Gelir kulpu 

(Kabak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çadır üstünde 

bir kaşık yatar. 

(ay) 

(Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Çat çat hamam 

Kurnası tamam 

Aldığım kızın 

Babası imam 

(Saat) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çın çın tastadır 

Kambur oğlu hastadır 

Ne yemek yer ne bir şey 

Ne acayip ustadır 

(Saat) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çipil çipil suya girdim 

Çipiltisini duymadım 

Buyonca manto giydim 

Kırpıntısı görmedim 

(Ölü kefen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Çadır üstüne 

saçılmış buğday taneleri. 

(yıldızlar) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Çat çatan ağacı 

Kırımızı gül ağacı 

Kırmızı gülden 

Kınnaptan ağacı 

(Gergef) (Z. Eyüboğlu) 


Çulli hasan ağa geldi       
(Pilav) (S.Olcay)



D harfi ile başlayan bilmeceler 

  
Dam üstünde yarım çörek 

(Ay) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dört kardeş bir kuyuya taş atar 

(İnek memesi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dört ayahli şahi geldi 

(Surfa) (S.Olcay) 

  

Derindir guyi 

Gümbülder suyi 

(Tüfeng) (S.Olcay) 

  

Dört yaşında 

Peşgir başında 

(Tağar) (S.Olcay) 

  

Durir tikilir,, günden güne küçülir 

(Mum) (S.Olcay) 

  

Dağdan gelir dadirih suyi 

Kimse onu dadmamışdır 

Culfa tohur dadirih bezi 

Kimse onu gäymemişdir 

(Damçi) (S.Olcay) 

  

Dağdan gelir öğürtme 

Aldı beni böğürme 

Çözün beni ipimden 

Vereyim size yükümden 

(Yayık) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir üre üre 

Ayıları süre süre 

(Baş tarağı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Demir tabanı sıngır sabanı 

Girer evlere çıkarır yalanı 

(Kantar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir dev gibi 

Eyerli arslan gibi 

Eğilir su içmeye 

Bağırır oğlak gibi 

(Dolap) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dört köşedir beş değil 

Başı sudan hoş değil 

(Şeker veya sabun) (Z. Eyüboğlu) 

  

Denizi var suyu yok 

Dağı var ormanı yok 

Şehri var insanı yok 

(Harita) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir tak gibi 

Kolları budak gibi 

Eğilir su içmeye Bağırır oğlak gibi 

(Tokmak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağlara kar yağdı 

Köyleri duman bürüdü 

Değirmeni kurt yedi 

(Baş, göz, ağız) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dışı var içi yok 

Dayak yer suçu yok 

(Top) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağda tak tak 

Suda şıp şıp 

Arşın ayaklı 

Burma bıyıklı 

(Balta, Balık, Leylek, Kedi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dışı kazan karası 

İçi peynir mayası 

(Kestane) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir gıdacık 

Gömlek belde, kıç açık 

(Patlıcan, Keçi, Oğlak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağda üleyman gördüm 

Suda Süleykan gördüm 

Köpük kusan taş gördüm 

Tuzsuz pişen aş gördüm 

(Ceviz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağda altın çam 

Eve gelir can büyütür 

(Beşik) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dedemin bıyıkları bir omuz 

(Mısır püskülü) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağda doğdu 

Dağda büyüdü 

Köye indi 

Arkası delik deşik oldu 

(Harman tahtası) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağda doğdum 

Dağda büyüdüm 

Köye indim 

Herkese yol oldum 

(Köprü) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dünyayı kaplar 

Denizleri kaplamaz 

(Kar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağda orman 

Dibi harman 

(Alın) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağa gider söke söke 

Kuru üzüm döke döke 

(Keçi pisliği) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dizi dizi odalar 

Birbirini kovalar 

(Tren) (Z. Eyüboğlu) 

  

Diz kurdum önüne 

Uydurdum deliğine 

(Sandık anahtarı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir narınan 

Ayakları çıbarınan 

Nedir bunun yavuzluğu 

Sırçadandır temizliği 

(Arı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dört ayaklı çifte kulaklı 

(Sapan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir 

Taştan gelir 

Eyerlenmiş aslan gelir 

(Kaplumbağa) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dünyada her şey lazım 

Her şeye bir şey lazım 

(Ad) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dışı gün yükü 

İçi un yükü 

Ta içi odun yükü 

(İğne) (Z. Eyüboğlu) 

  

Düz bayır 

Bitli çayır 

(Baş, saç) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir tatarine 

Ben onu tutarine 

Kanını sıktırine 

(Bit) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir taştan gelir 

Götü açık enişten gelir 

(Keçi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Döner döner beyaz atar 

(Değirmen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Don içinde dik durur 

(Mum) (Z. Eyüboğlu) 

  

Damdan dama yürürsün 

Samur kürkü sürürsün 

Sen bir beyin oğlusun 

Niçin yayan yürürsün 

(Sıçan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Değnek ucunda yemiş 

Onu yiyen ölmemiş 

Bir daha yemem demiş 

(Dayak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Danesi darı 

Kendisi sarı 

Karşıda bir yiğitçik 

Belinde divitçik 

(Mısır) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dal doruğunda 

İğneli fıçı 

(Kestane) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dere tepe 

Çıngıllı küpe 

(Kızılcık) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir 

Taştan gelir 

Beş bıyıklı enişten gelir 

(Muşmula) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dal doruğunda 

Tüylü dede 

(Şeftali) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dal doruğunda karatavuk 

(Zeytin) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir tatarine 

Ayakları katarine 

Ben onu tutarina 

(Tavşan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dağdan gelir tatarina 

Ben onu tutarina 

Bacakları kısa kısa 

Kendisi tombul İsa 

(Tavşan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Derin kuyu 

Gümbür gümbür suyu 

(Tüfek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Dereden karşıya gölgesiz geçer 
(Nefes) (Z. Eyüboğlu)



E harfi ile başlayan bilmeceler 

  

El melecik bol danecik 

(Değirmen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Bir çift öküz bir danacık 

Ey harayı harayı 

Yüksek yapar yuvayı 

Çekmeceler çekemez 

Dökmeciler dökemez 

(Örümcek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ekleme ekleme 

Kulakları dikleme 

(Zincir) (Z. Eyüboğlu) 

  

Eli yok ayağı yok 

Köprü kurar 

(Buz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Erik ağacını oyarlar 

İçine tinton koyarlar 

Ağlama tinton ağlama 

Şimdi kulağını burarlar 

(Kemençe) (Z. Eyüboğlu) 

  

Edi idi büdi idi 

Dün akşam yatsıdan sonra 

Size gelen kim idi 

(Uyku) (Z. Eyüboğlu) 

  

Etten kantar 

Altın tartar 

(Kulak, Küpe) (Z. Eyüboğlu) 

  

El kadar mezar 

Dünyayı gezer 

(Ayakkabı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ezirgânın sürtüği 

(Peynir) (S.Olcay) 

  

Egri bügri nere gidirsen? 

Tepesi delih sene ne? 

(Bacayınan duman) (S.Olcay) 

  

Eriye meriye 

Askeri vurdum geriye 

Ben bir kuş gördüm 

Arka üstü yürüye 

(Cenaze) (Z. Eyüboğlu) 

  

Et atar met atar 

Bir çekmede bin atar 

(Ustura) (Z. Eyüboğlu) 

  

Elle tutulmaz 

Gözle görülmez 

(Melek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ele sığmaz 

Avuca sığar 

(Fırın küreği) (Z. Eyüboğlu) 

  

Eğri kaşık 

Duvara yapışık 

(Salyangoz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Elden ele belden bele 

Bunu bilmeyen kertenkele 

(Para) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ey mermendi mermendi 

Kız duvara tırmandı 

Oğlan gelmeyince 

Kız duvardan inmedi 

(Anahtar, kilit) (Z. Eyüboğlu) 

  

El kadar yonga 

Dağdan domuz indirir 

(Tarak, bit) (Z. Eyüboğlu)



F harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Fini fini fincan 

İçi dolu mercan 

(Patlıcan) (Z. Eyüboğlu) 

    

Fır fır öter

Ağ ağ töker

(Azerbaycan'da) (Değirmen) (S.Sakaoğlu) 

 

Fır fır döner

Ak ak döker

(Değirmen) (S.Sakaoğlu)

 

Fukara atar 

Zengin cebine koyar 

(Tükürük) (Z. Eyüboğlu) 

  

Fitli fireh 

Göğe direh 

(Cigara dumani) (S.Olcay) 

  

Fini fini fercen 

İçi dolu mercen 

Mercancılar yapamaz 

İçi dolu kağıt 

Kağıtçılar yapamaz 
(Nar) (Z. Eyüboğlu)



G harfi ile başlayan bilmeceler 


Gara deve çöktü yere

Bağırsağın töktü yere(Azerbaycan'da)

(Deye-Çadır) (S.Sakaoğlu)

 

Gel Leylam git Leylam 

Kıran üstünde dur Leylam 

(Beşik) (Z. Eyüboğlu) 

  

Geniş alan 

Denizde kalan 

(Ada) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gara tawuh gakgılar 

Ganatlari şakgılar 

(Gapi) (S.Olcay) 

  

Gapgara lillim 

Gupguri lillim 

Gemihsiz lillim 

İlihsiz lillim 

(Sülüh) (S.Olcay) 

 

Gök gürler şimşek çakar 

Tavuk bükülmüş otlar 

(Demirci körüğü) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gafdani gara mintani sari 

İçinden çıhdi bir goca gari 

(Kestene) (Z. Eyüboğlu) 

(S.Olcay) 

  

Garşıda gan ayahli 

Gına yahmış gan ayahli 

Bögün bir hekmete vardım 

Üş başli on ayahli 

(Gadın, Dana) (S.Olcay) 

  

Gezer mahalleyi 

Yalan söylemez 

(Kantar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gıdı gıdı kapılarda 

Dik durur bayırlarda 

(Ot) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gel bizim eve koyum kıçına 

(Minder) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gökten bir elma düştü 

Otuz iki parça oldu 

İkisini yediler 

Otuzunu yemediler 

(Ramazan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Güneş görünce erir 

Görmeyince dal verir 

(Buz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gider gider yerinde 

Altın kemer belinde 

Gece gündüz yol gider 

Yine durur yerinde 

(Değirmen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Gürültüsüz gezer, 

uğultusuz uçar. 
(Bulut) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu)



H harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Hey ne idim ne idim 

Samur kürklü bey idim 

Felek beni şaşırttı 

Kızgın çöle düşürdü 

(Kestane) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hanım uyandı 

Cama dayandı 

Cam kırılınca 

Kana boyandı 

(Nar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hoca çıkar handan 

Sarığı kandan 

Her sabah ezan verir 

Bilmez kıble ne yandan 

(Horoz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hanım içerde 

Başı dışarda 

(Çivi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hoca çıkar ağaca 

Arkasında poğaça 

(Salyangoz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hattur huttur 

Arnavuttur 

Ağzı yoktur 

Adam kapar 

(Isırgan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hezerem hezerem 

Taş üstünde gezerem 

El ne derse desin 

Bildiğimi yazaram 

(Mala) (Z. Eyüboğlu) 

  

Her heriye heriye 

Asker dizilmiş geriye 

Kuşlardan bir kuş gördüm 

Arka üstü yürüye 

(Ölü) (Z. Eyüboğlu) 

  

Horul horul uyur 

Mırıl mırıl konuşur 

(Kedi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hatatay matatay 

İnci belli kara tay 

(Karınca) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hem kapalıdır, 

hem açık. 

(balık ağı) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Hanım içerde saçı dışarda 

Parasını el alır 

Dumanını yer alır 

(Sigara) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hakteala beş yaratmış 

Beşini de eş yaratmış 

Üçünün üstüne gün gelmemiş 

İkisinin üstüne gün gitmemiş 

(Beş vakit namaz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Hasretler kavuşturur 

Dargınlar barıştırır 

(Bayram) (Z. Eyüboğlu)



İ harfi ile başlayan bilmeceler 

  

İnce ince kadayıf 

Bizim hanım çok zayıf 

Bir kusuru varsa 

Bir gözü kayıp 

(İğne) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki kişi çıra tutar, 

iki kişi dinler, 

dört kişi yatak serer, 

bir kişi ev süpürür. 

(köpek) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

İstanbul’da pişti 

Kokusu buraya düştü 

(Mektup) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki cihan selveri geldi 

(Ähmeh) (S.Olcay) 

  

İri gözler, ufah gözler 

Ardından gözler, ögünden gizler 

(Tırhış) (S.Olcay) 

  

İlidi milidi 

Küçük odanın kilidi 

Yenge yenge 

Akşam gelen kim idi 

(Misafir) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki kısrak koşar, 

yolları yitmez, 

birbirinin de önüne geçmez. 

(kayaklar) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

İstanbul’dan bir kutu geldi 

Kutucular yapamadı 

İçinde kağıt vardı 

Kağıtçılar yapamadı 

İçinde boncuk vardı 

Boncukçular yapamadı 

(Nar) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki ayaklı 

Binbir yapraklı 

(Tavuk) (Z. Eyüboğlu) 

  

İşte çıktım boruya 

Beni Allah koruya 

(Kale) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki beyaz kısrak boğuşur, 

bir kızıl kısrak ayırır. 

(kişinin dişleri, dili) 

(Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

İstanbul’da bir tane 

İzmir’de iki tane 

Ankara’da hiç yok 

İngilizce’de pek çok 

(İ harfi) (Z. Eyüboğlu) 

  

İstanbul’dan gelen hacı 

Soğan sarımsak acı meyve verir 

Çiçek açmaz 

Nedir bunun ağacı 

(İncir) (Z. Eyüboğlu) 

  

Irmak kıyısında 

Dedemin sakalları 

(Yosun) (Z. Eyüboğlu) 

  

İp gibi kıvranır gider 

(Yılan) (Z. Eyüboğlu) 

  

İnsanoğlunun aklı 

Deldi boğazına taktı 

Altı gözlü, on ayaklı 

(Çiftçi) (Z. Eyüboğlu) 

  

İlim ilim ilmesi 

İlim kadın düğmesi 

Bunu bilen bilesi 

Bilmeyen dokuz köy veresi 

(Çiğdem) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki kardeş birbirini tartar 

(Terazi) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki taş arasında çat çat kırılır 

(Pire) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki melek 

Meleğin ortasında bir direk 

(Burun) (Z. Eyüboğlu) 

  

İnim inim inler 

Cümle alem dinler 

(Davul) (Z. Eyüboğlu) 

  

İçi odun 

Ortası un 

Dışı gön 

(İğde) (Z. Eyüboğlu) 

  

İki ayaklı fil 

Ortasında dil 

(Terazi) (Z. Eyüboğlu) 

  

İstanbul’da süt pişti 

Kokusu buraya düştü 

(Mektup) (Z. Eyüboğlu) 

  

İnsan görür 

Allah görmez 
(Rüya) (Z. Eyüboğlu)



K harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Koca deve 

Girmez eve 

Kes başını 

Girsin eve 

(Şemsiye) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kara deve çöktü yere

Bağırsağın döktü yere

(Çadır) (S.Sakaoğlu)

 

Kendisi bir parmak, 

kuyruğu bir kulaç. 

(ipe geçirilmiş iğne) 

(Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Kara oğlan kapıyı bekler 

(Kibrit) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kara olan kuyruğundan asılır 

(Tava) (Z. Eyüboğlu) 

  

Karşıdan bir ay doğdu 

Görenler hayran oldu 

Annesi beşikteyken 

Kızının kızı doğdu 

(Gül) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kat kat döşek 

Bunu bilmeyen eşek 

Ya bunu bileceksin 

Ya bu gece öleceksin 

(Kitap) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kes kes kesilmez. 

(Suyun akması) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Kale kapısından sığmaz 

Fındık kabuğuna sığar 

(Fındık içi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Küçük ev askeri bol 

Şapkası var ayakkabısı yok 

(Kibrit) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kurmadan işler 

Durmadan işler 

(Kalp) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kambur durur karnı yok 

Dünya onun, malı yok 

(Köprü) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kıyıların demirden 

Kendi demirden 

Ayırır hakkını 

Verir kendinden 

(Terazi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Karşıda oturur 

Si..ni yere batırır 

(Körük) (Z. Eyüboğlu) 

  

Keser sapi kel kitabi 

Beş dali var, beş budaği 

(El) (S.Olcay) 

  

Kuyu kuyu 

İçinde suyu 

Suyun içinde yılan 

Başında mercan 

(Lamba) (Z. Eyüboğlu) 

  

Küçüh güveş datli aş 

(Fındıh) (S.Olcay) 

  

Kıllı ağzını açtı 

Çıplak içine kaçtı 

(Ayakkabı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Küçücük bir odacık 

İçi dolu yongacık 

(Çorap) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kara tavuk 

Karnı yarık 

Balta saplı 

Kıçı delik 

(Dişler) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kendi gelir inişe 

Kulakları yokuşa 

(Zincir) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kıvrımlı kaşık 

Duvara yapışık 

(Kulak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kara patır 

Kalkar gevşer 

Gene yatır 

(Makas) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kaleden atsam kırılmaz 

Bir tükrüğe dayanmaz 

(Sigara kağıdı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kalede kalbur asılı 

İçinde kavurma basılı 

(Kulak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Karanlık yerde kadı oturur 

Taşaklarını suya batırır 

(Turşu) (Z. Eyüboğlu) 

  

Karnı kurnaz 

Burnu kurmaz 

Aç durur da 

Susuz durmaz 

(Güğüm, ibrik) (Z. Eyüboğlu) 

  

Konuksever ev sahibi. 

(Masa) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Kapılara saç koydum 

Herkesleri aç koydum 

(Ramazan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Küçük bir kuyu 

Zehirlidir suyu 

İçinde bir yılan 

Ağzında mercan 

(Gaz lambası) (Z. Eyüboğlu) 

  

kat kat açılır 

Kokusundan kaçılır 

(Sarımsak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kanadı var kuş değil 

Boynuzu var koç değil 

(Sinek) (Z. Eyüboğlu) 

  

kapının altına yoğurt dökülmüş 

Yıkarım yıkarım çıkmaz 

(Gün ışığı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Kendisi içerde ağzı dışarda 

(Baca) (Z. Eyüboğlu) 

  

Karşıdan baktım pek çok 

Yanına vardım hiç yok 

(Sis) (Z. Eyüboğlu) 

  

Karşıdan gördüm dev gibi 

Yanına vardım ev gibi 

(Tren) (Z. Eyüboğlu)



L harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Lamba düştü is dedi 

Tava düştü tan dedi 

Annem geldi bul dedi 

(İstanbul) (Z. Eyüboğlu) 

  

Lastik gibi uzanır 

Bırakınca kıvranır 
(Yay) (Z. Eyüboğlu)



M harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Mesel mesel mal mesel 

Dil oynar damak keser 

(Makas) (Z. Eyüboğlu) 

  

Mavi atlas iğne batmaz 

Makas kesmez terzi biçmez 

(Gökyüzü) (Z. Eyüboğlu) 

  

Mel melecik 

Yol daracık 

Dördü büyük bir ufacık 

(El) (Z. Eyüboğlu) 

  

Mesel mesel eklendi 

İki fare etlendi 

Kurbağa kanatlandı 

Sefere niyetlendi 

(Gemi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Men men ağacı 

Mendim kulaklı 

Tavşan gözlü 

Doğan ayaklı 

(Puhu kuşu) (Z. Eyüboğlu) 

  

Masal masal maniki 

Kuyruğu var on iki 

Kuyruğunda beni var 

Boynunda da çanı var 

(Horoz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Masal masal malik eser 

Oturmuş baklava keser 

Bir tilki alıverdiydim 

Çildir çildir yüzüme bakar 

(Kurbağa) (Z. Eyüboğlu) 

  

Mora boyadım 

Ögen dayadım 

(Peştimbal) (S.Olcay) 

  

Masal masal maskara 

Ağzı burnu kapkara 

(Fırın) (Z. Eyüboğlu) 

  

Minare minare üstünde 

Minarenin üstünde bir karare 

Onun üstünde bir oluk 

Oluğun içinde balık 

(Bacaklar, gövde, boyun, ağız, dil) (Z. Eyüboğlu) 

  

Mini mini 

Küçük sini 

(Mercimek) (Z. Eyüboğlu)



N harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Nısfı altın 

Nısfı gümüş 

Sedef ona zarf olmuş 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ne yerdedir 

Ne göktedir 

Kilitli sandık içindedir 

(Buzağı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Nefesi var canı yok 

Derisi var kını yok 
(Körük) (Z. Eyüboğlu)



O harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Ormanda doğdum 

Ormanda büyüdüm 

Geldiğin zaman 

Karnım delik deşik 

(Kalbur) (Z. Eyüboğlu) 

    

O nedir ki, cesedi var, ganı yoh

(Azerbaycan'da) 

(Kepenek-kelebek) (S.Sakaoğlu)


O nedir ki, bedeni içerde, başı eşikte

(Azerbaycan'da) 

(Mıh-Çivi) (S.Sakaoğlu)

 

O nedir ki, baldan şirindi, zeherden acı

Eyilik yapana duacı

(Azerbaycan'da) 

(Dil) (S.Sakaoğlu)

 

O yanı kaya 

Bu yanı kaya 

İçinde sarı maya 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

O tarafı taş 

Bu tarafı taş 

İçinde binbir baş 

(Harman) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ortasından yanar 

Ganadından gan damlar 

Canlılar oturur 

Cansızlar oynar 

(Samavar, bardahlar, çay) (S.Olcay) 

  

Orman oldum 

Orman büyüdüm 

Evde reis oldum 

(Kot: Bir ekin ölçüsü) (Z. Eyüboğlu) 

  

O yanı mermer 

Bu yanı mermer 

İçinde kanlı Ömer 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Onsuz iş olmaz 

Olmadık durulmaz 

(Su) (Z. Eyüboğlu) 

  

Oy anam 

Vay anam 

Kâkülüm dalda kaldı 

(Hurma) (Z. Eyüboğlu) 

  

  
Ö harfi ile başlayanlar

  

Örterim uyur 

Açarım uyanır 

(Ateş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ötten aştı 

Gören şaştı 

Dört başlı 

Sekiz kıçlı 

(Cenaze) (Z. Eyüboğlu)



S harfi ile başlayan bilmeceler 

Su üstünde ıslanmaz 

Yere düşer paslanmaz 

(Gün ışığı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sabah sabah 

Elini öper 

(Havlu) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sıra sıra söğütler 

Birbirini öğütler 

(Diş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sarıdır safran gibi 

Okunur Kuran gibi 

Ya bunu bileceksin 

Ya bu gece öleceksin 

(Altın) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sarıdır sarkar 

Düşerim diye kalkar 

(Ayna) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sandığa girmeyen altın para. 

(Güneş) (Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Süpürdüm odacığı 

Oturttum hanımcığı 

(Ekmek fırını) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sallanır sarkar 

Ateşten korkar 

(Bakraç) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sallanır gider 

Sulanır çıkar 

(Kurum) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sivri tapa geldi 

(Pilav) (S.Olcay) 

  

Sıra sıra devler 

Birbirini geveler 

(Kiremit) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sarıdır ayva gibi 

Suludur elma gibi 

(Portakal) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sırtı kara kömür değil 

İçi kara kömür değil 

(Turp) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sari sari sarharam 

Düşerem diye gorharam 

(Hayva) (S.Olcay) 

  

Sabah oldu kalktım 

Hemen boynuma taktım 

(Entari) (Z. Eyüboğlu) 

  

Sürdüm kabardı 

Çektim geberdi 

(Cezvede kahve) (Z. Eyüboğlu)   

 
Ş harfi ile başlayan bilmeceler 

Şıp demeden 

Dala konar 

(Güneş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Şakı şakı şakılar 

Şakı benim elimde 

Ulu kavak titirer 

Kökü benim elimde 

(Dokuma tezgâhı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Şıngılli mıngılli geldi 

(Çatal, Gaşıh) (S.Olcay)



T harfi ile başlayan bilmeceler

Tap şurdadır 

Tap burdadır 

Tap kapının arkasındadır 

(Süpürge) (Z. Eyüboğlu) 

  

Takır tukur takraba 

İçindeki akraba 

(Beşik) (Z. Eyüboğlu) 

  

Tel tel kadayıf 

Bizim hanım çok zayıf 

Bir kusuru var ise 

O da bir gözü kayıp 

(İğne) (Z. Eyüboğlu) 

  

Tavuktan küçük 

İnsandan yüksek 

(Kasket) (Z. Eyüboğlu) 

  

Tıngır elek 

Tıngır saç 

Gece toktur 

Gündüz aç 

(Oruçlu) (Z. Eyüboğlu) 

  

Takur tukur takanı 

İçindedir bakanı 

İki tulum azığı 

Altındadır kazığı 

(Beşik) (Z. Eyüboğlu) 

  

Toprağı beyaz 

Tohumu kara 

Elle ekilir 

Dille biçilir 

(Defter, mürekkep, yazmak, okumak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Toprakta biter 

Makine büker 

Her sabah kalkar 

Yüzünü öper 

(Havlu) (Z. Eyüboğlu) 

  

Taştan elciği var 

Ağaçtan dilciği var 

(Bulgur taşı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Tavuk gibi kakıldar 

İçindeki şakıldar 

(Kalbur) (Z. Eyüboğlu) 

  

Tangır elek tangır saç 

Un elerim karnım aç 

(Kar) (Z. Eyüboğlu) 

  

Taştandır demirdendir 

Yediği hamurdandır 

Dünyaları doyurur 

Kendi doymaz nedendir 

(Değirmen) (Z. Eyüboğlu) 

  

Tohumsuz biter 

Dünyaya yeter 

(Tuz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ten ten tena 

Dumanı fena 

Bir temenna çak 

Söyleyim sana 

(Yel) (Z. Eyüboğlu)



U harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Uzun kuyu 

Gümbür suyu 

(Tüfek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Uzun uzun dervişler 

Akşam bize gelmişler 

Bir horoncuk tepmişler 

Bir yemecik yemişler 

Kemençesiz gitmişler 

(Yağmur) (Z. Eyüboğlu) 

    

Uzun uzun uzanar 

Al yaşıla boyanar

Gırmızı don geyer

Erş üzüne uzanır

(Azerbaycan'da) (Ağaç)  

(S.Sakaoğlu) 

 

Uzun uzun uzanır

Yeşile boyanır

Kırmızı don giyerek

Arşa kadar uzanır

(Ağaç) (S.Sakaoğlu)

 

Uzundur sırık gibi 

Ekşidir koruk gibi 

Her eve girer çıkar 

Yolunmuş tavuk gibi 

(Dilenci) (Z. Eyüboğlu) 

  

Uzun uzun abalar 

Ak bakallı babalar 

Gelir gider duramaz 

Gece gündüz çabalar 

(Dalga) (Z. Eyüboğlu) 

  

Uzun uzun uzular 

Boynuzundan kuzular 

(Fasulye) (Z. Eyüboğlu) 

  

Uzun uzun uz yatar 

Yavruları düz yatar 

(Çatı direği) (Z. Eyüboğlu) 

  

Uzaktan baktım birçok 

Yanına vardım hiç yok. 

(Güvercin) (Z. Eyüboğlu) 

  

Ü harfi ile başlayan bilmeceler 

Üç bacı birbirini govar (Azerbaycan'da)

(Çorap mili-şişi) (S.Sakaoğlu)

 

Beş kardeş birbirini kovalar

(Çorap şişi) (S. Sakaoğlu)

 

Üstü mermer 

Altı mermer 

İçinde hanım terler 

(Yumurta) (Z. Eyüboğlu) 

  

Üsdi yonca biçerem 

Alti  göze içerem 

(Goyun) (S.Olcay) 

  

Ülüzgârı goydum yola 

Gätdi wurdi guri dala 

Guri dallar yannandi 

Cansız daşlar cannandi 

(Yel degirmani) (S.Olcay) 

  

Ünledim setten 

Sesi gelir betten 

(Horoz) (Z. Eyüboğlu)



V harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Vıkka da vıkka 

Yıkka da yıkka 

Ortası hokka 

Şokka da şokka 

(Hamur) (Z. Eyüboğlu)   
 
Y harfi ile başlayan bilmeceler 

  

Yere girer paslanmaz 

Suya girer ıslanmaz 

(Gölge) (Z. Eyüboğlu) 

    

Yük üste gıllı yumag (Azerbaycan'da)

(Pisig) (S.Sakaoğlu)


Yük üstünde gıllı yumak (Türkiye'de)

(Kedi) (S.Sakaoğlu)

 

Yer altında kazan kaynar 

(Karınca) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında sakallı baba 

(Soğan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yedi delikli tokmak 

Bunu bilmeyen ahmak 

Ya bunu bileceksin 

Ya bu gece öleceksin 

(Baş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yarım kaşık 

Duvara yapışık 

(Kulak) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yapan kullanmaz 

Alan kullanır 

Kullanan görmez 

(Tabut) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yürür iz etmez 

Hızlı gider toz etmez 

(Güneş) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında kilitli sandık 

(Tabut) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında küflü dede 

(Pazı) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yeşil ehrami 

Gara çubuği 

Gırmızi enterisi 

Bayaz leçegi 

Gara gopçasi 

(Garpız) (S.Olcay) 

  

Yere vurdum yumruğu 

Allahımın kulu 

Otuz okka kendisi 

Otuz okka kuyruğu 

(Ramazan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında sarı kız 

Fide fideler 

(Köstebek) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında yağlı kendir 

(Yılan) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında gezer 

Yedi gelinden güzel 

(Saban demiri) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer yer de doymaz. 

(Değirmen taşı) 

(Y.Vasilyev-F.Kirişçioğlu) 

  

Yazı yazar kâtip değil 

Duvara çıkar kedi değil 

Boynuzu var inek değil 

Yük taşır öküz değil 

(Salyangoz) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yürür yürür iz etmez 

Hızlı gider toz etmez 

(Gemi) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yukardan aşağı iki gelin gelir 

Beş halayık karşı gelir 

Aldım ele, vurdum yere 

Allah belasını vere 

(Beş parmak, sümük) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yol üstünde kaba bohça 

(Hayvan pisliği, gübre) (Z. Eyüboğlu) 

  

Yer altında kızıl tencere 

(Pancar) (Z. Eyüboğlu)





ERZURUM AĞZI 

Prof. Dr. Selâhattin Olcay "Erzurum Ağzı" adlı yapıtının önsözünü Mayıs 1966'da kaleme almıştır. Bu önsözde "Erzurum ağzı adı altında sunmuş bulunduğumuz bu incelemede, ne coğrafî ne de idari sınırlar içinde kalan geniş bir bölge halkının dili ele alınmıştır. 

Burada sadece, Erzurum şehrinde çok uzun yıllardan beri oturmakta bulunan, en yakın bir köy ile bile ilgileri olmayan yerli halkın ağzı incelenerek onun Türkiye Türkçesi yazı diline göre farklı yönleri açıklanmakta, diğer Türk şive ve ağızları içindeki yeri belirtilmeye çalışılmaktadır" der. 

Olcay, 1960'lı yılların başında Erzurum'daki Atatürk Üniversitesi'nde başladığı görevi sırasında bölge ile ilgili bir dil çalışması yapmaya karar verir ve bu çalışmasını bir kitap ile sonuçlandırır. Okuduğunuz bilmeceler bu yapıtın 104 ile 106. sayfaları arasındaki "Bülmeceler" bölümünden alıntılanmıştır.







İSMET ZEKİ EYÜBOĞLU

İsmet Zeki Eyüboğlu 1925 yılı Trabzon Maçka doğumludur. Almanca, Latince ve Farsça'dan çevirileri bulunan Eyüboğlu, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü bitirdi. Klâsik Filoloji ve Tarih bölümünde de okudu. Bizim alıntı yaptığımız bilmeceler yazarın "Anadolu İnançları-Anadolu Üçlemesi" adlı üç ciltlik yapıtının birinci cildinin 238. sayfasından başlamaktadır. Yapıt Toplumsal Dönüşüm Yayınları tarafından 1998 yılında yayımlanmıştır.






TAABIRINNAR*

Saha (Yakut) Halk Edebiyatı Örnekleri adlı yapıt Türk Dil Kurum yayınları arasında 1996 yılında çıktı. Öğretim Üyeleri Yuriy Vasilyev, M.Fatih Kirişçioğlu ve Gülsüm Killi tarafından yapılan çevirilerden oluşan bu yapıt Türkler'in Kuzey Buz Denizi kıyısındaki bu akrabalarına ait dünyadan olağanüstü güzellikte bir kesit sunuyor.

Sahalar bilim insanlarının ileri sürdüğü teze göre yaklaşık 1000 yıl önce Orta Asya'dan kopup kuzeye yöneldi. Yalıtılmış bir durumda altı yüz yıl yaşadıktan sonra Ruslar'ın egemenliği altına girdi. Tunguzca kökenli Yakut adı yerine onlar kendilerine Saha diyorlar. Devletlerinin adı da Saha Cumhuriyeti. Sahalar yalıtılmış durumları dolayısıyla Türkçe'nin en özgün haline sahip olarak kaldılar. Bu bilmeceler işte bu yapıtın 53-60. sayfalarından alıntılanmıştır.

(Eduard Karloviç Pekarskiy'nin Saha lehçesi ile ilgili dev yapıtı ‘Saha Dili Sözlüğü’nde toplam 25 bin sözcük bulunmaktadır. Sözlük, 23 yılda 13 cilt olarak basılmıştır. Mustafa Kemal'in en büyük özlemlerinden biri de Pekarskiy'nin bu yapıtının Türkçe'ye çevrilmesi olmuştu. Bu konuda çalışmalar da yapıldı. Onun emriyle bir komisyon oluşturuldu ve sekiz ayda çeviri tamamlandı. (Hayal gibi geliyor değil mi, sekiz ayda 13 ciltlik bu devasa yapıt Türkçe'ye kazandırıldı.) Ancak yıl 1937 idi ve Türkiye bu büyük devrimcisini kaybetmek üzereydi. Öykünün gerisi tahmin ettiğiniz gibidir. İlk cildi (658 sayfa) ancak 1945 yılında basılabilen bu yapıt o günden beri Anıtkabir Müzesi ile Türk Devrimi Kütüphanesi'nde uykuya yatırılmıştır.)

*Taabırınnar Saha dilinde Bilmeceler anlamına gelmektedir.